ΤΟ ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΟ ΚΑΙ Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΤΟ ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΟ

Ποια ήταν η μεγάλη ανακάλυψη του Freud;

Αυτό που έκανε τον Freud πρωτοπόρο της ψυχολογίας ήταν το γεγονός ότι ανακάλυψε έναν ολόκληρο κόσμο μέσα στην ψυχή του κάθε ανθρώπου, ενός κόσμου που του είναι γνωστός αλλά και αφανής. Ανακάλυψε δηλαδή και θεώρησε, ότι το μυαλό του ανθρώπου δρα κυρίως κατά τρόπο μη κατανοητό στον ίδιο, και ότι οι περισσότερες αντιδράσεις του ενεργοποιούνται από τάσεις που του είναι έμφυτες και παραμένουν κρυφές στον ίδιο. Από καταστάσεις δηλαδή που έχει βιώσει και έχουν περάσει σε κάποιο "δωμάτιο του μυαλού" του, που ο ίδιος είτε δεν θέλει, είτε δεν μπορεί να ανατρέξει και όμως αυτές οι καταστάσεις που ο ίδιος τις έχει "θάψει" στα βάθη του μυαλού του έρχονται κάθε τόσο στην διαδικασία της σκέψης του και με μεγάλο ή μικρό τρόπο επηρεάζουν τις αποφάσεις του σε πράγματα φαινομενικά άσχετα με αυτές σε όλη την διάρκεια της ζωής του.

Ποιες είναι αυτές οι τάσεις και από που ενεργοποιούνται;

Εκεί η κατάσταση είναι ακόμα πιο περίπλοκη. Το ασυνείδητο περιέχει κοινωνικά μη αποδεκτές ιδέες, ευχές, επιθυμίες, τραυματικές εμπειρίες, επώδυνα συναισθήματα κλπ και τις ορμές. Το ασυνείδητο δεν μπορεί να οριστεί ως "καλό" ή "κακό", η επίδραση του στην δράση του ατόμου κάθε φορά είναι που το καθιστά τέτοιο.

Γιατί ο Freud ξεχώρισε τόσο;

Δεν είμαι ψυχολόγος φυσικά, ωστόσο λόγω του προπτυχιακού μου στο Μάρκετινγκ και την Επικοινωνία έκανα αρκετά μαθήματα σχετικά με την ψυχολογία ή παρεμφερή. Έχοντας εργαστεί μαζί με ψυχολόγους έδειξα ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην επιστήμη τους και τους είχα ρωτήσει για αυτά και μου είπανε ότι ο Freud είναι σχετικά ξεπερασμένος. Ασχολούμενος ελαφρά περισσότερο με το θέμα διαπίστωσα ότι πράγματι έτσι είναι, ωστόσο διαπίστωσα ότι στην εποχή του ήταν κάτι τρομερά καινοτόμο.

Σε βιβλία λογοτεχνίας εντόπισα ότι εκείνη η εποχή ορίζονταν από τους ανθρώπους ως εποχή της "επιστημονικότητος", όπου η επιστήμη μελετούσε όσα φαίνονται. Μάλιστα έβλεπες Θρησκευόμενος ανθρώπους να διαφωνούν με τους επιστήμονες και να θέτουν κοινωνικούς προβληματισμούς κλπ. Ο Freud ήταν σαν να επανεισάγει την πνευματικότητα στην επιστήμη. Αυτή την διαπίστωση είχα κάνει τότε και αυτό με συγκίνησε ιδιαίτερα. Μάλιστα η ίδια η κοινωνία στην οποία ο Freud γαλουχήθηκε, δηλαδή η Αυστριακή, ήταν μια βαθύτατα συντηριτική κοινωνία, αδύναμη στο να αποδεχθεί ότι υπάρχει τόσο "σκοτάδι" στο βάθος της ψυχής του καθενός που ίσως να είχε σαν αποτέλεσμα μια συμπεριφορά κοινωνικά μη αποδεκτή. Δηλαδή Κοινωνικά, Επιστημονικά και σε έναν βαθμό Θεολογικά, ο Freud ήταν κόκκινο πανί. Μάλιστα σε έναν μεγάλο βαθμό ζούσε με τα χρήματα που του έστελνε ο ανηψιός του από τις ΗΠΑ, Edward Bernays, ο πατέρας των Δημοσίων Σχέσεων.

Δεν θα συνδέσω το σύνολο των Δημοσίων Σχέσεων, του Μάρκετινγκ, της Επικοινωνίας, της Πολιτικής, με τον Freud και το ασυνείδητο. Θα πω ότι πραγματικά λυπάμαι όσους ασχολούνται με όλα αυτά και δεν έχουν ακόμα κατανοήσει το μεγαλείο της σκέψεως αυτού του ανθρώπου.

ΤΟ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΟ

Όπως αναφέραμε παραπάνω, το άτομο έχει ένα μέρος του μυαλού του που είναι μη συνειδητό στο ίδιο και αυτομάτως επηρεάζει αποφάσεις που παίρνει κατά τα φαινόμενα κατόπιν συνειδητής επεξεργασίας.  Όπως το άτομα δρα ασυναίσθητα πολύ περισσότερο δρα ένα σύνολο ασυναίσθητα. Υπάρχει δηλαδή και σε ένα σύνολο - μια ομάδα - ανθρώπων ασυνείδητο, το Συλλογικό Ασυνείδητο.

Το Συλλογικό Ασυνείδητο το ανακάλυψε και κατέγραψε πρώτος ο Γερμανός Carl Jung, ο οποίος το όρισε ως ένα ασυνείδητο που είναι κοινό σε όλους τους ανθρώπους. Ένα μέρος δηλαδή του ασυνείδητου το οποίο μεταφέρεται μέσω των γονιδίων από γενιά σε γενιά. Ο Freud είχε πράγματι και αυτός μέσα στο προσωπικό ασυνείδητο εντοπίσει ένα μέρος που το ονόμασε "αρχαϊκά υπολείμματα".

Ο ίδιος ο Jung στο βιβλίο του "The Archetypes and the Collective Unconscious" κάνει και αναφορά στην ίδια την Θρησκεία, και μιλά για την λέξη "Αρχέτυπο", το "αρχέτυπο φως". Ορίζοντας ότι ορισμένες πεποιθήσεις για την Θρησκεία και την Ψυχή ορίζονται από αυτά τα αρχέγονα ένστικτα. Ανακάλυψε σύνδεση ακόμα και τον Πλάτωνα.

Ο Jung όρισε ότι υπάρχουν δύο επίπεδα του "ασυνείδητου", το ασυνείδητο που προέρχεται από τα βιώματα του ανθρώπου και το ασυνείδητο που προέρχεται από την συλλογή των βιωμάτων των προγόνων στην ψυχή του κάθε  ανθρώπου.

Ο Jung όρισε ορισμένα πολύ σημαντικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα αυτού του αρχέγονου ασυνείδητου μέρος των οποίων θα με βοηθήσει μαζί με το προσωπικό ασυνείδητο να εξηγήσω και να αιτιολογήσω απόψεις μου και παρατηρήσεις μου, σε μελλοντικά κείμενα που αφορούν κάθε πτυχή κοινωνικής δραστηριότητας των ανθρώπων.

Η "persona" (προσωπικότητα), είναι το μέρος εκείνο της ανθρώπινης συμπεριφοράς που αφορά στο προσωπείο που ο άνθρωπος φτιάχνει για να καλύψει αυτό που πραγματικά είναι. Είναι μια τεχνιτή προσωπικότητα. Αντικατοπτρίζει τις κοινωνικές και προσωπικές προσδοκίες. Εγγυάται την Κοινωνική Σταθερότητα και προστατεύει την ζωή του ατόμου.

Η "shadow" (σκιά), είναι το μέρος εκείνο του ασυνείδητου που περιέχει μέσα τα ζωώδη ένστικτα. Δηλαδή όλα εκείνα τα ένστικτα που είχε ο άνθρωπος ως ζώο και μεταφέρονται από γενιά σε γενιά μέσω του γονιδιώματος. Τα ζωώδη ένστικτα από την στιγμή που γίνονται κατανοητά, μπορούν να αντιμετωπιστούν από τον άνθρωπο και να περιοριστούν. Όσο λιγότερο συνειδητά γίνονται τόσο μεγαλύτερο το "σκοτάδι" στην ψυχή ενός ανθρώπου. Μάλιστα ο ίδιος τα βαφτίζει "δαιμονικά".

Τα Αρχέτυπα του Jung προέκυψαν μέσα από τον κόσμο των ονείρων και για αυτό τα βάφτισε κατά τέτοιο τρόπο. Μερικά ακόμα είναι το "anima/animus", η "great mother" (=μεγάλη μητέρα), το "child" (=παιδί), ο "wise old man" (=ο σοφός γέρος), ο "self" (=εαυτός).

Ο λόγος που δεν τα αναλύω κάθε ένα από αυτά είναι επειδή ακριβώς η κατανόηση τους είναι πολύ δύσκολη ακόμα και για εμένα που έχω διαβάσει κάπως πάνω σε αυτά, και δυσκολεύονται ακόμα και άνθρωποι που τελείωσαν ψυχολογία να μου τα εξηγήσουν.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Το παραπάνω κείμενο φυσικά δεν ήταν επιστημονικό. Ήθελα μονάχα να επιδείξω ότι πραγματικά στο μυαλό μας και στην συμπεριφορά μας υπάρχουν πράγματα που είναι βαθύτερα από όσα καταλαβαίνουμε και επηρεάζουν την συμπεριφορά μας, άλλοτε για καλό και άλλοτε για κακό. Ότι δηλαδή υπάρχουν ένστικτα βαθύτερα που ρυθμίζουν την ζωή μας και την διάδραση μας με τους άλλους ανθρώπους.

Το παραπάνω συμπέρασμα είναι πολύ σημαντικό για την σύνδεση ανάμεσα στις έννοιες μελλοντικών μου κειμένων που αφορούν φαινομενικά ασύνδετα, κατά την λογική των περισσοτέρων, πράγματα και έννοιες.

Σινίκογλου Μιχαήλ.