ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΕΩΔΕΣ ΤΟΥ ΠΑΛΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΕΘΑΝΕΙ

Διαβάζοντας το βιβλίο του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκυ, "Ο Ηλίθιος" είδα ένα απόσπασμα που με ώθησε να καταγράψω τις σκέψεις μου σε αυτό το κείμενο. Ο Ντοστογιέφσκυ διαπίστωσε εκείνη την εποχή (δηλαδή περί το 1850 μ.Χ.) το Εθνικό Ιδεώδες του Ρωσικού λαού και το κατέγραψε. Μέσα σε αυτό είδα τόσες ομοιότητες με τον σύγχρονο Έλληνα (ενδεχομένως και σύγχρονο Ρώσο) που μου έβαλε αμέσως σε τάξη κάτι που είχα διαπιστώσει και εγώ από μικρός και με πείραζε πολύ.

ο Ντοστογιέφσκυ λοιπόν, περιγράφει την κοινωνία του ως μια κοινωνία η οποία έχει απολέσει την φαντασία και την δημιουργικότητα όπως και την πρακτικότητα. Αυτό το αιτιολόγησε στο Εθνικό Ιδεώδες του Ρώσου εκείνης της εποχής. Είπε ότι ο μέσος Ρώσος σε τεράστιο ποσοστό του λαού τους (το συγκεκριμενοποιεί στο 99%), έχει σαν στόχο να μπει στο Δημόσιο και να εξασφαλίσει έναν καλό μισθό και μια σταθερή σίγουρη ανέλιξη αν παραμείνει σε αυτό. Μαζί με την ανέλιξη αυτή βλέπει ότι παράλληλα ο Δημόσιος Υπάλληλος δημιουργεί και περιουσία και όταν φτάσει στα ανώτερα αξιώματα θεωρείται πολύ "επιτυχημένος" και εντάσσεται στην "υψηλή κοινωνία". Μάλιστα λόγω της ύπαρξης συγκεκριμένου ήρωα στην ιστορία αναφέρει ως παράδειγμα τον Στρατό. Όπου άνθρωποι χωρίς πρωτοβουλία και χωρίς ιδιαίτερο μυαλό εντάσσονται, μένουν και υπομένουν και σχεδόν με σιγουριά αποσπούν βαθμούς με τα χρόνια μέχρι το να φτάσουν να γίνουν Στρατηγοί απλώς μετά από 35 χρόνια υπηρεσίας και να είναι αξιοζήλευτοι από όλους.

Τα αποτελέσματα αυτού του Εθνικού Ιδεώδους επίσης τα προσδιορίζει με μεγάλη ευστοχία αυτός ο ειδικός - θα μπορούσε κανείς να πει - της ανθρώπινης ψυχολογίας. Το πρώτο αποτέλεσμα είναι στην Οικονομία. Αναφέρει μερικά γεγονότα της εποχή του, που δείχνουν καθαρά την Οικονομική καθυστέρηση της Ρωσίας για αυτόν τον λόγο.

Το πρώτο παράδειγμα που αναφέρει αφορά την αδυναμία στελέχωσης προσωπικού, από μια ατμοπλοϊκή εταιρία. Η εταιρία δεν έβρισκε ανθρώπους με κατάλληλα χαρακτηριστικά για την στελεχώσουν καθώς όλοι οι Ρώσοι είχαν την νοοτροπία Δημοσίου Υπαλλήλου.

Το δεύτερο παράδειγμα αναφέρει το παράδειγμα των Ρωσικών Σιδηροδρόμων όπου δεν μπορούσαν να προσλάβουν κατάλληλο προσωπικό για να λειτουργήσουν απρόσκοπτα, καθώς οι περισσότεροι υπάλληλοι του ήταν εστιασμένοι στην γραφειοκρατία και όχι  στην πρακτικότητα του αποτελέσματος (βαγόνια συγκρούονται, γέφυρες πέφτουν κλπ). Παράλληλα αυτή η γραφειοκρατία είχε γίνει κάτι σαν την ιερή αγελάδα τους, και με αυτή σαν όπλο ελέγχανε την οικονομική ζωή της χώρας. Αναφέρει μάλιστα ένα γεγονός της εποχής, όπου έμπορος με ευπαθή προϊόντα παρακαλούσε τον υπάλληλο των Σιδηροδρόμων να βρει έναν τρόπο να στείλουν στον προορισμό τα προϊόντα του και εκείνος τον χαστούκισε. Δείγμα της Οικονομικής θηλιάς που το δημόσιο δημιουργεί σε μια πηγή που αποτελεί τον πλούτο ενός Έθνους, τις επιχειρήσεις. Την υπεροψία της δημόσιας νομενκλατούρας απέναντι στις επιχειρήσεις που γεννούν τον πλούτο. Μαζί αναφέρει και τις τεράστιες ποσότητες προϊόντων που χαλούσανε στις αποθήκες γιατί δεν μπορούσαν να τα στείλουν πουθενά με αυτό τον τρόπο που λειτουργούσαν οι Ρωσικοί Σιδηρόδρομοι αλλά και την έλλειψη κουλτούρας της αγοράς.

Αναφέρει επίσης το γεγονός ότι η πλειοψηφία των σπιτιών είχε τουλάχιστον έναν δημόσιο υπάλληλο (λέει ότι όλοι είχανε περάσει από το Δημόσιο) και μάλιστα τον επεδείκνυε και ασκούσε τον έλεγχο του σπιτιού. Αυτός ο υπάλληλος ήταν ο άνθρωπος που έβαζε τα λεφτά του στο ταμιευτήριο χωρίς ίχνος ρίσκου και εκ της πεποιθήσεως του για το "ασφαλές" και "ακίνδυνο" και όταν αυτά αυγατίζανε από τον τόκο 4%, δεν είχε τι να τα κάνει και τα έβαζε στο Χρηματιστήριο όπου εκεί από ασχετοσύνη πια και από έλλειψη ικανότητας τα έχανε από πονηρούς ανθρώπους. Αιτία της χασούρας του λέει ότι είναι η "έλλειψη πρωτοτυπίας". Σας θυμίζει τίποτα αυτό;

Λέει ο Ντοστογιέφσκυ ότι οι επιπτώσεις δεν έμειναν μόνο στην Οικονομία, αλλά πέρασαν και στην κοινωνία. Έγιναν μια κουλτούρα που σαν ασθένεια περνούσε από γενιά σε γενιά και από μητέρα σε παιδί, μέχρι που μέχρι και οι παραμάνες έτσι νανούριζαν τα παιδιά.. "Νάνι - νάνι το μικρό μου που θα γίνει Στρατηγός και χρυσάφι και ζαφείρια θα του δίνει ο Θεός"... Μονολογούσαν οι μανάδες ότι "Όχι, ας είναι καλύτερα ευτυχισμένος κι ας ζήσει χαρούμενος τη ζωή του και να του λείπουν οι πρωτοβουλίες".

Τέλος το χειρότερο και εκεί θέλω να σταθώ και στην περίπτωση της χώρας μας, είναι η σαπίλα που αυτή η νοοτροπία έφερε στην ίδια την αντίληψη που έχουν για τις ευγενείς έννοιες οι ίδιοι οι άνθρωποι του λαού μας, και του λαού του Ντοστογιέφσκυ. Για να γίνει κάποιος δημόσιος υπάλληλος και σήμερα, όπως και τότε δεν απαιτείται κάποια ιδιαίτερη ικανότητα. Αρκούσε και αρκεί να περάσει στις εξετάσεις και μετά απλά χωρίς να κάνει απολύτως τίποτα ανεβαίνει βαθμίδες. Έτσι και καθώς τα ανώτερα Δημόσια Αξιώματα, όπως αυτό του Στρατηγού, κατακτώνται χωρίς ιδιαίτερο κόπο και φυσικά χωρίς καμία πρωτοβουλία. Καθότι αυτά τα αξιώματα είναι "χρηστά" και "ευπρεπή", καθότι αυτά τα αξιώματα είναι "ιδανικά" και "άξια". Μάλιστα η έλλειψη πρακτικότητος είχε φτάσει από του Δημόσιους Υπαλλήλους να αποτελούν μέγιστη αξία, για την οποία μάλιστα δηλώνανε και περήφανοι. Οι καινοτόμοι και οι εφευρέτες θεωρούνταν "βλάκες", όπως και οι μεγαλοφυΐες. Δηλαδή το πλέον κοινότυπο και δειλό για την ζωή, ήταν πια και είχε γίνει το άξιο και το αξιοζήλευτο. Μάλιστα είχαν φτάσει όλοι στο σημείο αυτόν τον μέσο άνθρωπο, χωρίς καμία ιδιαίτερη ικανότητα, με έλλειψη πρωτοβουλίας και πρακτικότητος, να τον βαφτίζουν και "ιδανικό πρακτικό" άνθρωπο.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Ένα Εθνικό Ιδεώδες δομημένο στην έλλειψη πρακτικότητος, πρωτοβουλίας και στηριζόμενο στην "χρηστή δειλία" (όπως ο ίδιος ο Ντοστογιέφσκυ την αναφέρει) των μέσων ανθρώπων και στις μέσες ικανότητες τους. Καμία ανάγκη κανείς να καλλιεργήσει τον εαυτό του, να δοκιμάσει καινούρια πράγματα. Αυτό είναι "βλακεία". "Επιτυχής" ο Δημόσιος Υπάλληλος που ανεβαίνει τις βαθμίδες και παράδειγμα προς μίμηση. Ο μισθός του ο καλύτερος όλων.

Προβλήματα αυτής της νοοτροπίας ο Ντοστογιέφσκυ ανακαλύπτει σε όσα οι ήρωες του λένε. Στην στρεβλή αντίληψη για τα πράγματα που εν τέλει τους γεμίζει δυστυχία χωρίς να καταλαβαίνουν την πραγματική αιτία. Εκεί αιτιολογεί εμμέσως σε έναν βαθμό και την οικονομική καχεξία του λαού του. Ο ιδιωτικός τομέας αποστραγγίζεται από τα μεγαλύτερα μυαλά και ο δημόσιος τομέας εκτελεί την δημιουργικότητα τους στην συνέχεια, αν αυτή δεν έχει ήδη πεθάνει από το εκπαιδευτικό σύστημα του σχολείου και της οικογένειας.

Μήπως αυτή την νοοτροπία έχουμε και εμείς σήμερα οι Έλληνες; Το παραπάνω συνδέεται ακόμα και με την Εθνική Παιδεία μας, την κουλτούρα της οποίας θα επιθυμούσα πλήρως να περιγράψω σε άλλο κείμενο. Είναι αυτονόητο θεωρώ, αλλά στην χώρα που ζω πρέπει και αυτό να το διευκρινίσω, ότι δεν έχω απολύτως κανένα πρόβλημα με τους Δημοσίους Υπαλλήλους, όπου και χρειάζονται και χαίρομαι όταν ξέρω ότι είναι τυπικοί στην εργασία τους. Αυτό που θίγω είναι ότι αυτού του είδους η καριέρα δεν μπορεί να αποτελεί "εθνικό ιδανικό" σε μια κοινωνία που σήμερα ειδικά απορεί που πήγε ο πλούτος της και πως θα δημιουργήσει καινούριο.

Σινίκογλου Μιχάλης