Από το 12θεο στον Χριστιανισμό: Η συνέχεια του Ελληνισμού.

Πολλές φορές έχω βρεθεί σε φιλοσοφικές συζητήσεις για την θρησκεία, για τον θεό, την Εκκλησία και τον Χριστιανισμό. Έχω δει ανθρώπους που υποστηρίζουν ή αντιτίθενται στις θρησκείες συνολικά, ανθρώπους που υποστηρίζουν ή αντιτίθενται στον Χριστιανισμό ειδικά, ανθρώπους που υποστηρίζουν τον Παγανισμό γενικά. Για αυτό προσπαθώ να καταγράψω την δική μου άποψη για τα πράγματα.

Αυτοί που αντιτίθενται στον Χριστιανισμό, ορισμένες φορές το κάνουν από υπερβολική αγάπη για τον Αρχαίο Κόσμο, ο οποίος «χάθηκε», όπως θεωρούν, από την έλευση του Χριστιανισμού. Αυτό δεν ισχύει κατά την δική μου άποψη και δεν έχουμε κατ’ αρχάς παρά να κάνουμε μια κουβέντα, αναφορικά με τα εσωτερικά τους κίνητρα, και την ιστορική αλήθεια.

Ο ΑΡΧΑΙΟΣ (ΠΑΓΑΝΙΣΤΙΚΟΣ) ΚΟΣΜΟΣ

Με την παλαιότερη πολυδιάσπαση του τότε γνωστού κόσμου, κάθε Εθνότητα (γιατί δεν μπορούμε να μιλάμε για Έθνη, τα Έθνη γεννήθηκαν πολύ αργότερα), είχε τους δικούς του θεούς. Οι Έλληνες το 12θεο, οι Ρωμαίοι ένα παραλλαγμένο 12θεο, οι Αιγύπτιοι ένα σύνολο θεών, οι Κέλτες τις θεότητες της φύσης, οι Γερμανοί άλλες πάλι της φύσης κ.ο.κ.

Με την κυριαρχία της Ρώμης σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο, αυτό άλλαξε. Οι Κέλτες και οι Γερμανοί, όπως και οι Ισπανοί (Ίβηρες), που θεωρούντο «βάρβαροι» από τους Ρωμαίους , υποχρεώθηκαν με την βία να ξεχάσουν την «βάρβαρη» παράδοση τους και να λατρέψουν το 12θεο των Ρωμαίων ή των Ελλήνων. Οι Φοίνικες, με κυρίαρχη πόλη την Καρχηδόνα πια (μετά την κατάληψη της Τύρου από τους Βαβυλωνίους), ισοπεδώθηκαν με την πτώση της και την ολοσχερή καταστροφή της, και η Θρησκεία της ξεχάστηκε, μέρος της οποίας μόνο συνέχισε να υπάρχει στις ακτές της Φοινίκης.

Επομένως σε περιπτώσεις όπου δεν βόλευε το κράτος, οι Παγανιστές δεν ήταν διόλου ανεκτικοί με διάφορες Παγανιστικές Θρησκείες που τις θεωρούσαν κατώτερες. Επέβαλλαν τον αφανισμό τους στο όνομα της Ρώμης. Οι Έλληνες ουδέποτε το έκαναν αυτό αλλά και ουδέποτε έφτιαξαν ένα ενιαίο κράτος, οπότε δεν μπορούμε να τους πάρουμε σαν παράδειγμα, αφού το μοντέλο της «πόλης – κράτους» ήταν αρκετό για να ασκηθεί ενιαία διοίκηση ακόμα και από έναν «Δήμο» (Δημοκρατία), άρα η ομοιογένεια δεν ήταν προαπαιτούμενο καθώς η πόλη είχε σαφή όρια και πολίτες.

Είναι γεγονός ότι κοινωνικά η συνύπαρξη των Παγανιστών μεταξύ τους ήταν ευκολότερη, αφού το να αποδέχεσαι εσύ πολλούς θεούς, κάνει αποδεκτό το να αποδέχεται και ο άλλος αντίστοιχα πολλούς. Συνήθως μάλιστα και τους ίδιους με άλλα ονόματα. Μάλιστα υπήρξαν και περιπτώσεις όπου οι λαοί πήρανε θεότητες από άλλες θρησκείες και τις εντάξανε στο Πάνθεον τους. Τέτοιο παράδειγμα είναι οι Έλληνες όπου υιοθέτησαν τον θεό Άρη και Διόνυσο από τους Θράκες, όπου ορισμένες φυλές μάλιστα θεωρούνταν και μέρος τους.

Έτσι με τον «θάνατο» θρησκειών που προέρχοντο από κουλτούρες εχθρικές προς την Αυτοκρατορία, επικράτησε «ηρεμία και γαλήνη» (Pax Romana).

PAX ROMANA

Τι εστί «ειρήνη και γαλήνη» για τους Ρωμαίους; Για να κατανοήσουμε την φυσική συνέχεια πρέπει πρώτα να δούμε πως έβλεπε τον κόσμο ένας άνθρωπος εκείνης της εποχής μέσα από την μάτια του.

Φυσικά ο Νόμος ήταν μόνο ο Αυτοκράτορας (τουλάχιστον από μια περίοδο και μετά). Άρα ο Πολίτης δεν προστατεύονταν από τίποτα από τις αυθαιρεσίες των ισχυρών. Οι ίδιοι οι ισχυροί το προστατεύονταν από τους εαυτούς τους. Η ανθρώπινη ζωή δεν είχε καμία αξία. Σε ολόκληρη την Αυτοκρατορία η ζωή ήταν μια πολύ σύντομη διαδρομή για τον απλό κόσμο.

Παρότι στις πόλεις που κατοικούσε η ελίτ υπήρχαν κάποιες υποδομές, κυρίως για την άρχουσα τάξη, οι υπόλοιπες τάξεις ζούσαν στο περιθώριο. Οι βιαιοπραγίες, η πείνα, η βρωμιά και ανασφάλεια ήταν αισθήματα που κατέκλυζαν αν όχι την πλειοψηφία των πολιτών της Αυτοκρατορίας τότε ένα μεγάλο μέρος της. Φυσικά το εμπόριο δούλων ήταν μια από τις πιο επικερδής επιχειρήσεις και οι άνθρωποι πεθαίνανε συχνά στις Αρένες της Αυτοκρατορίας σε ζωντανούς αγώνες, με πλήθη που διψούσαν για αίμα και κρατούσαν τις ζωές των Μονομάχων στα χέρια τους (pollice verso). Η διαφθορά ήταν επίσης σε επίπεδα πάρα πολύ υψηλά.

Εμείς ενθυμούμαστε μόνο τα «καλά» και τα «άξια» εκείνης της περιόδου (Φιλοσοφία, Επιστήμες, Κτίσματα, Κουλτούρα) και δεν βάζουμε τον εαυτό μας στο πως έβλεπε τα πράγματα ο απλός άνθρωπος που ζούσε εκεί, όπου ήταν αποκλεισμένος από όλα αυτά.

Η αλήθεια είναι ότι οι περισσότεροι άνθρωποι μπορεί να ζούσαν μια «σκληρή» και «απάνθρωπη» Αυτοκρατορία, δεν το έβλεπαν όμως έτσι. Είχαν αποδεχθεί την μοίρα τους σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό. Το ιερατείο του Παγανισμού συνέβαλλε όπως και κάθε Θρησκεία στην Κοινωνική Γαλήνη. Η διαφωνία μου με τους α-θεους είναι ότι δεν ευθύνεται η θρησκεία για τα στραβά ενός κράτους, ούτε ευθύνεται για το ότι δεν αφήνει το πλήθος να τα «διορθώσει». Τα πλήθη από μόνα τους είναι επικίνδυνα ακόμα και για την ύπαρξη τους και καλώς ή κακώς η Θρησκεία, πάντα, κατάφερνε να φέρνει ισορροπία στην ανθρώπινη ψυχή και στην κοινωνία γενικότερα και αυτό το κατάφερνε καλά το ιερατείο.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι μόνες εξεγέρσεις που έγιναν σε όλη αυτή την περίοδο ήταν εκείνες στην Ιουδαία, όπου κυρίαρχη Φυλή ήταν οι Εβραίοι που είχαν μια Μονοθεϊστική Θρησκεία. Ακόμα και οι Έλληνες μπορεί να μην είχαν αποδεχθεί την Ρωμαϊκή Κουλτούρα αλλά θεωρούσαν την Αυτοκρατορία και δική τους αφού οι Ρωμαίοι απορρόφησαν την ελληνική κουλτούρα.

Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ

Αρχικά οι Ρωμαίοι αντιλήφθηκαν την έλευση του Χριστιανισμού, ως μια αίρεση εντός της Μονοθεϊστικής Θρησκείας των Εβραίων και έτσι δεν ενοχλήθηκαν ιδιαίτερα. Οι Εβραίοι ούτως ή άλλως ήταν βαθύτατα σωβινιστές και δεν επιθυμούσαν την εξάπλωση της δικής τους Θρησκείας σε κανέναν άλλο λαό, το αντίθετο μάλιστα. Έτσι δημιουργούσαν ελάχιστα προβλήματα στην Ρώμη και μόνο στην στενή περιοχή τους.

Ο Χριστιανισμός όμως ως μια «πανανθρώπινη» θρησκεία, γρήγορα άρχισε να εξαπλώνεται στην Αυτοκρατορία. Οι Χριστιανοί, όπως και οι Εβραίοι, δεν αποδέχονταν τον Αυτοκράτορα σαν θεό και αυτό οι Ρωμαίοι το φοβήθηκαν όταν άρχισε να εξαπλώνεται.

Ο λόγος που το φοβήθηκαν είναι ότι αν οι λαοί που ζούσαν σε άσχημο βιοτικό επίπεδο, κυρίως περιφερειακά της Αυτοκρατορίας και ειδικότερα στην Ανατολή, το αποδέχονταν, γρήγορα θα ξεσπούσαν ταραχές. Γιατί όταν ένας άνθρωπος ζει μια πολύ άσχημη κατάσταση και δεν έχει τίποτα να χάσει άλλο εκτός από την ζωή του, που είναι ήδη άθλια, μόνο ένα έχει να φοβάται, τον θεό. Και αν δεν φοβάται τον θεό – Αυτοκράτορα, τότε δεν φοβάται το κράτος (την εξουσία) και άρα είναι πιθανότερο να ξεσπάσει αυτή την ορμή του με βίαιο τρόπο κάτι που δεν το ήθελε η Αυτοκρατορία.

Έτσι αντί η Αυτοκρατορία να προσπαθήσει να διορθώσει τα στραβά της, να δώσει δικαιώματα στους ανθρώπους και να τους κάνει μέρος του Ρωμαϊκού ονείρου (αν αυτό ήταν εφικτό), συνέχισε να καταδιώκει τους αντιφρονούντες στην θεότητα του Αυτοκράτορα Χριστιανούς. Τους έσφαζε ανηλεώς και τους πέταγε σε λιοντάρια και τους σκότωνε με φρικτά βασανιστήρια.

Η νέα θρησκεία όμως είχε αγγίξει τις ψυχές πολλών ανθρώπων της Αυτοκρατορίας, των απελπισμένων και των πεινασμένων, των δούλων και των ακτημόνων και κατάφερνε να τους εξασφαλίζει τα προς το ζην μέσω της προσφοράς στις «Αγάπες» των Χριστιανών. Έτσι άρχισε να παίρνει όλο και μεγαλύτερες διαστάσεις. Ακόμα και στην Δύση μεγάλο μέρος των ανθρώπων είχαν γίνει Χριστιανοί. Όχι το μεγαλύτερο, αλλά ένα μεγάλο μέρος.

Το θάρρος και η ηθική κάθαρση στην παλιά διαφθορά που έφερνε η νέα Θρησκεία δεν άργησαν να γίνουν κατανοητά από ορισμένους φωτισμένους πολιτικούς και Αυτοκράτορες όπως ο Μέγας Κωνσταντίνος, και μάλιστα παρότι με μικρότερο αριθμό οπαδών από ότι οι Παγανιστές, κατάφεραν να κυριαρχήσουν και πολιτικο-στρατιωτικά στην Αυτοκρατορία, ως μέρος του Στρατού τους (πχ ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ) και αργότερα να υπηρετήσουν πιστά ως μέρος της κρατικής διοίκησης.

Αυτοί οι Αυτοκράτορες επέτρεψαν να λατρεύεται ελεύθερα στην Αυτοκρατορία ο Χριστιανισμός αποκαθιστώντας για λίγο ακόμα την ηθική και κοινωνική τάξη στην Αυτοκρατορία. Έτσι οι Χριστιανοί αποτέλεσαν για αυτούς την βασική κινητήρια μορφή επανασύστασης μιας διεφθαρμένης Αυτοκρατορίας πνιγμένη στους εμφυλίους, στην φιλοδοξία και την ίντριγκα.

ΟΙ ΤΑΡΑΧΕΣ

Ωστόσο με την αύξηση των Χριστιανών σε όλες τις πόλεις της Αυτοκρατορίας, Χριστιανοί και Παγανιστές άρχισαν πολύ δύσκολα να καταφέρνουν να ζήσουν μαζί. Η ίδια η αντίληψη των δύο Θρησκειών ήταν διαφορετική και δημιουργούσε δύο αντίθετες κουλτούρες. Από την μια οι Παγανιστές με μεγαλύτερη ανοχή και ελευθερία έκφρασης στις ιδέες και τις επιστήμες, αλλά με υπεροψία και ανηθικότητα απέναντι στον άνθρωπο και από την άλλη μια Θρησκεία περισσότερο κλειστή σε ιδέες και επιστήμες, αλλά περισσότερο πνευματική και ηθική, με αυστηρές ηθικές αρχές που αποδέχονταν όλους τους ανθρώπους. Προσπαθήστε να βάλετε τον εαυτό σας στην θέση ενός πλούσιου Ρωμαίου, ενός δούλου, και ενός ακτήμονα, ενός στρατιώτη και ενός Αυτοκράτορα και θα δείτε ότι όλο αυτό ήταν ένα πολύ δύσκολο μοτίβο για να διοικηθεί. Τα σύμβολα, απαραίτητα για την διοίκηση μαζών, χάνανε σταδιακά την ισχύ τους και μαζί και η κρατική εξουσία αφού όλο και περισσότερο η Αυτοκρατορία βυθιζόταν σε θρησκευτικές ταραχές και ήταν το μόνο από ένα σημείο και μετά που είχε το ενδιαφέρον των πολιτών της Αυτοκρατορίας.

Πόλωση και φανατισμός και από τις δύο πλευρές, με πολλά προηγούμενα από περασμένους αιώνες και με πολύ έντονο κοινωνικό μίσος κατά του κράτους σύντομα θα οδηγούσαν σε κατάρρευση της Αυτοκρατορίας δεν έβρισκε η Αυτοκρατορία έναν τρόπο να καθησυχάσει το πλήθος και μιας και το πλήθος πλέον σε μεγαλύτερο βαθμό ήταν Χριστιανοί, άρχισε να υιοθετεί όλο και περισσότερο την θέση του Χριστιανισμού.

Αυτό σήμανε την καταστροφή μεγάλου μέρος του πολιτισμού των Παγανιστών, του αρχαίου μας Πολιτισμού, αφού μέρος του πολιτισμού τους αποτελούσαν και σύμβολα εξουσίας επάνω στους ανθρώπους ή πυλώνες συσπείρωσης των «εχθρών» των Χριστιανών (αφού έτσι τους είχαν κάνει να νοιώθουν). Ωστόσο ήταν το απαραίτητο «κακό» για την αναγέννηση της Κουλτούρας εκείνης, μιας κουλτούρας που θα έσβηνε αν δεν υπήρχε ο Χριστιανισμός και θα εξηγήσω το γιατί.

ΑΝΑΤΟΛΗ ΚΑΙ ΔΥΣΗ

Ο Χριστιανισμός επικράτησε σχεδόν πλήρως στην Ανατολή. Με πολλά εγκλήματα κατά των Παγανιστών. Η αντοχή του όμως κράτησε και την Αυτοκρατορία. Η υιοθέτηση από το Κράτος αυτής της Θρησκείας έδωσε το κίνητρο στους πολίτες της Ανατολής να αρχίσουν να υπερασπίζονται την Αυτοκρατορία και να δημιουργούν ξανά.

Από την άλλη στη Δύση το παλαιό σύστημα είχε μεγαλύτερες αντοχές. Ο Παγανισμός ήταν εντονότερος, το ίδιο και η διαφθορά. Ο Στρατός δεν αποτελούντο πια από Ρωμαίους Πολίτες, αλλά από Γερμανούς Μισθοφόρους, αφού οι πλούσιοι Παγανιστές Ρωμαίοι δεν ήθελαν να στρατεύονται και οι Χριστιανοί δεν ένοιωθαν ισχυρούς δεσμούς με το κράτος. Έτσι το Δυτικό Κράτος γρήγορα κατέρρευσε. Και τότε Παγανιστές και Χριστιανοί βιώσαν τον Μεσαίωνα.

Η επικράτηση του Χριστιανισμού στην Ανατολή και η αποδοχή του από το Κράτος έκανε στην Ανατολή την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία να αντέξει άλλα 1000 χρόνια ως «Βυζαντινή». Αυτή έδωσε το κίνητρο στους πολίτες της Ανατολής να πολεμήσουν, να δημιουργήσουν έργα τέχνης, ακόμα και να φυλάξουν στο πέρασμα των αιώνων την Αρχαία Φιλοσοφία και Τέχνη, κατά τρόπο που οι Γερμανοί δεν έκαναν στην Δύση ή δεν επρόκειτο να κάνουν οι Πέρσες και οι Τουρκόφωνοι Πετσενέγγοι και Ούννοι στην Ανατολή. Μπορεί να έγινε με κόστος επίσης μεγάλο και οι ίδιοι Χριστιανοί που προστάτεψαν μέσα στην κουλτούρα τους μεγάλος μέρος της Αρχαίας Κουλτούρας κατέστρεψαν και μέρος αυτής (πχ κάψιμο βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, καταστροφή Θεσσαλονίκης, Αρχαίων Ναών κλπ). Δεν πέρασαν πολλά χρόνια από την πλήρη επικράτηση του Χριστιανισμού που άνοιξε το πρώτο Πανεπιστήμιο στον κόσμο, το Πανεπιστήμιο της Μαγναύρας στην Κωνσταντινούπολη, όπου διδάσκωνταν και Αρχαία Φιλοσοφία.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Προφανώς οι αγράμματοι άνθρωποι, οι πρώτοι και πιο φανατισμένοι οπαδοί του Χριστιανισμού στα πρώτα στάδια του, δεν μπορούσαν να αντιληφθούν τις αξίες των πραγμάτων – συμβόλων που κατέστρεφαν. Αποτελούσαν ωστόσο σύμβολα του τόσο μισητού τους Ρωμαϊκού Κράτους και ήταν απαραίτητο «κακό» να εξαλείφουν προς αποκατάσταση της ψυχικής τους τάξης. Έπρεπε να ξεσπάσει ο θυμός. Οι θρησκείες δεν μπορούσαν να συνυπάρξουν για το καλό του κράτους και αυτή που είχε περισσότερη επιρροή στις μάζες έπρεπε να παραμείνει για παραμείνει το κράτος.

Άλλωστε δεν κυνήγησαν τους Παγανιστές με περισσότερο μίσος από όσο τους κυνήγησαν και αυτοί όταν ήταν πλειοψηφία. Οι θάνατοι και οι καταστροφές δεν είναι αποτέλεσμα ούτε του Χριστιανισμού, ούτε το Παγανισμού, είναι αποτέλεσμα του Φανατισμού που μπορεί να βρίσκεται οπουδήποτε.

Αυτός είναι ο λόγος που είπα στην αρχή ότι ο Χριστιανισμός είναι συνέχεια της Αρχαίας μας παράδοσης και κουλτούρας και όχι η αιτία του αφανισμού της. Η αιτία του αφανισμού της ήταν η ηθική κατάπτωση της στα χέρια των Ρωμαίων και μιας αχανούς Αυτοκρατορίας με εκατομμύρια πληθυσμό. Αν η Αυτοκρατορία κατέρρεε από τους Ούννους ή τους Γότθους, ή τους Πέρσες και τους Πετσενέγγους, τότε θα ήμασταν ακόμα πιο μακριά από τον Αρχαίο πολιτισμό μας, που τόσο αγαπούμε και σεβόμαστε σήμερα, παρότι Χριστιανοί.

Σινίκογλου Μιχάλης