FLAT RATE TAX: ΕΝΑ ΔΙΚΑΙΟΤΕΡΟ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Ή ΤΟ ΑΝΤΙΘΕΤΟ;

“… in America … the poor see themselves not as an exploited proletariat but as temporarily embarrassed millionaires.”

John Steinbeck

Με αυτό το κείμενο ευελπιστώ να παραθέσω τα επιχειρήματα μου για να υποστηρίξω μια πεποίθηση στην οποία νομίζω ότι κατέληξα (προς το παρόν τουλάχιστον) μετά από πολύ έρευνα και εσωτερική αναζήτηση. Η ηθική ήταν ένα ζήτημα που με βασάνιζε από πολύ μικρό, η δικαιοσύνη είναι ένα μέρος του. Αναζήτησα το «Δίκαιο» στην γραμματεία αλλά δεν με κάλυψε και κατέφυγα τελικά στην Φιλοσοφία.

Με απασχόλησε έντονα η Δικαιοσύνη στην Οικονομία. Μέρος της Οικονομίας είναι και η Φορολογία και σήμερα θα παραθέσω τα επιχειρήματα μου για ένα νέο Φορολογικό Σύστημα πραγματικά Δίκαιο και παράλληλα αποτελεσματικό και δημιουργικό για την κοινωνία.

Με έκπληξη διάβασα σε ανακοίνωση του τότε Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης στις 14/10/2011 ότι στην χώρα μας, από συνολικά 100 δις δηλωθέντα εισοδήματα Φυσικών Προσώπων, τα 70 δις (δηλαδή το 70% !!!) βρίσκονται σε θύλακες φοροαπαλλαγής και δεν μπορούν να φορολογηθούν. Εκεί μπήκα στις πρώτες σκέψεις για την «λογική» του σημερινού συστήματος. Τα 30 δις φορολογούνταν δηλαδή για όλους !!! Περισσότερες από τις μισές Οικογενειακές Δηλώσεις κινούνταν κάτω των 15.000 ενώ μόλις 25.000 άνθρωποι δήλωναν εισοδήματα άνω των 100.000 ευρώ. [6]. Τον Απρίλιο του 2013 διάβασα πως οι εκατομμυριούχοι στην χώρα είναι μόλις 144 άτομα. [7].

Και προφανώς υπάρχουν άνθρωποι που φοροδιαφεύγουν, αλλά προφανώς δεν δημιουργούμε και πλουσίους όσο και αν δουλέψει νόμιμα κανείς στην χώρα μας, αλλά ούτε και δίνουμε κίνητρα να έρθει κεφάλαιο και να επενδυθεί. Οι πολίτες σε νοοτροπία κινούνται μακριά από το Επιχειρήν και η ανεργία είναι στο 30% για τους παραπάνω λόγους. Το φορολογικό σύστημα κατά γενική παραδοχή όλων είναι άδικο, ενώ το κράτος αδυνατεί να πατάξει την φοροδιαφυγή όπως και κάθε άλλο κράτος που δεν δίνει κίνητρα για να αποφεύγεται. Γιατί να μην εισάγουμε λοιπόν ένα νέο σύστημα φορολόγησης; Ή τουλάχιστον γιατί να μην το σκεφτούμε;

ΤΟ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ

Σήμερα το σύστημα που επικρατεί στην φορολογία παρά τις όποιες διαφοροποιήσεις σε λεπτομέρειες κατά καιρούς (πχ συντελεστές, κλιμάκια κλπ) που πραγματικά τις έχω χάσει πλέον, δηλώνω δηλαδή αδυναμία να τις παρακολουθήσω, έχει μια συγκεκριμένη λογική. Είναι το σύστημα της Προοδευτικής Φορολόγησης (Progressive Taxation).

Δηλαδή όσο περισσότερο ανεβαίνει κανείς σε εισόδημα, με τόσο μεγαλύτερο συντελεστή φορολογείται. Χωρίζει τις κατηγορίες πολιτών σε κλιμάκια και ξεκινάει από ένα κλιμάκιο το οποίο δεν φορολογείται καθόλου, και φτάνει μέχρι κλιμάκια που φορολογούνται με συντελεστές έως και 42%. Τελικά μαζί με ορισμένες άλλες κατηγορίες φόρων (πχ Φόρος Κοινωνικής Αλληλεγγύης 1% - 4%) στην Ελλάδα κατά μέσο όρο ο συντελεστής φτάνει στο δυσθεώρητο 46% (!) την ώρα που στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 36,66% και στην Ευρωζώνη 44,52%. [1]. Αυτή την κατηγορία φόρων θα προσπαθήσω να καταρρίψω και να παραβάλλω την δική μου αντίληψη και την διαφορά Φιλοσοφίας μου.

Τέλος το Κράτος φορολογεί όχι μόνο το εισόδημα αλλά πλέον και την ιδιοκτησία. Σε αυτό το είδος φορολογίας θα υπεισέλθω σε άλλο κείμενο γιατί χρειάζεται ξεχωριστή ανάλυση. Παράλληλα είναι πολύ πρόσφατο μέτρο και δεν υπάρχει ακόμα καθαρή εικόνα για τις ζημιές και τα οφέλη.

ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ

Παράλληλα το Κράτος φορολογεί και την Οικονομική Δραστηριότητα. Οι επιχειρήσεις (Νομικά Πρόσωπα) για τα κέρδη τους πληρώνουν Φόρο στο Κράτος που συνολικά για την χώρα μας διαμορφώνεται στο 26% έναντι 21,84% στην Ευρωπαϊκή Ένωση και 25,95% στην Ευρωζώνη. [1].

ΕΜΜΕΣΗ ΦΟΡΟΛΟΓΗΣΗ (ΦΠΑ)

Εκτός από αυτή υπάρχει και η έμμεση φορολόγηση, η οποία φορολογεί την κατανάλωση και πάλι με ορισμένα κλιμάκια, αυτή την φορά ανά προϊόν. Έτσι ξεκινάει με χαμηλούς συντελεστές φορολογίας για τα προϊόντα Πρώτης Ανάγκης και καταλήγει σε μεγάλους συντελεστές για τα προϊόντα Πολυτελείας και για ειδικές κατηγορίες προϊόντων, όπως ο καπνός και τα τσιγάρα, τα οινοπνευματώδη ποτά κλπ. Ο μέσος όρος φορολογίας στην Ελλάδα σε αυτή την κατηγορία είναι 23% και είναι από τους μεγαλύτερους στην Ευρωπαϊκή Ένωση που έχει μέσο όρο 21,52% και την Ευρωζώνη που έχει μέσο όρο 20,45%. [1]. Σε αυτή την φορολόγηση δεν θα υπεισέλθω γιατί δεν έχω καταλήξει σε στέρεα συμπεράσματα, αλλά επιφυλάσσομαι για το μέλλον. Άλλωστε όπως θα δούμε και παρακάτω σχετίζεται άμεσα με το φορολογικό σύστημα που θα υιοθετήσουμε.

FLAT RATE TAX

Για εμένα προσωπικά το παραπάνω σύστημα είναι και αναποτελεσματικό και άδικο και θα αναλύσω το γιατί στην συνέχεια (Κεφάλαιο για την διαφορά Φιλοσοφίας). Στην θέση του, αναφορικά με την Φορολογία Φυσικών και Νομικών Προσώπων προτείνω και υποστηρίζω την «Επίπεδη» Φορολόγηση (Flat Rate Tax).

Δηλαδή κάθε Νομικό και Φυσικό πρόσωπο, ήτοι κάθε άνθρωπος και επιχείρηση, με έδρα την χώρα μας, να φορολογείται με ένα ίδιο και συγκεκριμένο ποσοστό. Το ποσοστό αυτό μπορεί να κυμαίνεται από 15% - 25%. Το ποσοστό θα οριστεί ανάλογα με τον αριθμό των φορολογουμένων, αλλά και τους ρυθμούς ανάπτυξης που αναμένουμε να αποκτήσουμε ως χώρα. Όσο χαμηλότερος ο Συντελεστής τόσο μεγαλύτεροι οι ρυθμοί ανάπτυξης.

Προσωπική μου άποψη είναι να μην υπάρχει κανενός είδους φοροαπαλλαγή για κανένα εισόδημα για λόγους καθαρά δικαιοσύνης. Επειδή (όπως θα αναφέρω και παρακάτω στην φιλοσοφία του συστήματος και την δική μου) δεν μπορεί ένα ευρώ στα χέρια ενός ανθρώπου να έχει άλλη αξία και να φορολογείται λιγότερο και ένα ευρώ στα χέρια άλλου να φορολογείται περισσότερο. Ωστόσο οι φοροαπαλλαγές και στα δύο συστήματα υπάρχουν. Το Κράτος μπορεί να απαλλάσσει από τον φόρο όσους συνολικά για ένα χρόνο το εισόδημα τους βρίσκεται κάτω από ένα όριο το οποίο θα ορίσει το ίδιο και θα είναι ένα όριο το οποίο δεν θα βολεύει τον άλλον να ζει εύκολα για να έχει κίνητρο να βελτιώσει την κατάσταση του. Αυτό το όριο ανά χώρα θα ποικίλει [5, σελ.258]. Γενικότερα το σύστημα αυτό μπορεί να υιοθετηθεί με πολλούς στόχους διαφορετικούς κατά περίπτωση, για αυτό η θέσπιση στόχων πρέπει να προηγηθεί του σχεδιασμού του συστήματος. [5,σελ.272]. Τα παρακάτω παραδείγματα χωρών θα κάνουν πιο κατανοητό το συγκεκριμένο.

Ο βασικός λόγος που η μεταρρύθμιση αυτή πρέπει να αφορά τόσο τα εισοδήματα Φυσικών Προσώπων, όσο και των Νομικών Προσώπων είναι ότι πρέπει η Φιλοσοφία να είναι κοινή. Και τα κέρδη των επιχειρήσεων, όπως και τα έσοδα των Φυσικών Προσώπων είναι έσοδα από οικονομική, επιχειρηματική και επενδυτική δραστηριότητα. Δεν είναι ηθικό να διαχωριστούν γιατί προσφέρουν το ίδιο στην γενικότερη Ανάπτυξη. Ο Φόρος αυτός πρέπει να αγνοεί τα μερίσματα από συμμετοχές του ατόμου σε επιχειρήσεις αφού ήδη μια φορά έχει φορολογήσει τα λεφτά ως κέρδος της επιχείρησης. Έτσι θα αποφεύγεται η διπλή φορολόγηση των ίδιων χρημάτων όπως αποφεύγεται σήμερα, την μια ως κέρδος της επιχείρηση και την δεύτερη ως έσοδο του φυσικού προσώπου, εκμηδενίζοντας την απόδοση της επένδυσης. [5]. Γενικότερα θα πρέπει να αποφεύγεται οποιαδήποτε διπλή φορολόγηση.

Ο δεύτερος λόγος είναι ότι η όποια επιτυχία θεωρείται ότι έχει κατά της φοροδιαφυγής αυτό το είδος φορολόγησης και τα όποια μειωμένα κόστη στην διαχείριση του στηρίζονται στην απλότητα του συστήματος. Χωρίς την απλότητα του συστήματος τα όποια οφέλη είναι πιθανόν να εκμηδενιστούν στους τομείς της Φοροδιαφυγής, και του κόστους του συστήματος. [5, σελ.601]. Επομένως ναι μεν χαμηλότερους φορολογικούς συντελεστές για όλους όσους πληρώνουν φόρους, αλλά καμία φοροαπαλλαγή για κανένα λόγο. Οποιαδήποτε φοροαπαλλαγή δημιουργεί προβλήματα και οδηγεί το σύστημα ενδεχομένως και σε πλήρη αποτυχία. Επομένως σε περιπτώσεις όπου υπάρχει οποιαδήποτε ανωμαλία ή εξαίρεση για τον οποιοδήποτε λόγο στόχος πάντα θα πρέπει να είναι η απλότητα του συστήματος για χώρες με μεγάλη φοροδιαφυγή και μεγάλη διαχειριστική δημόσια δαπάνη (όπως για παράδειγμα η Ελλάδα) και όχι η περιπλοκή του. Πρακτικά ωστόσο οι φοροαπαλλαγές υπάρχουν και σε αυτό το σύστημα και θα τις δούμε παρακάτω.

Το ποσοστό 15% - 25% δεν είναι τυχαίο. Το ποσοστό είναι ένα ποσοστό που έχουν ορίσει χώρες που εφαρμόζουν το εν λόγω σύστημα φορολόγησης. Παρατίθενται παρακάτω τα ποσοστά του αντίστοιχου φόρου που οι χώρες έχουν εφαρμόσει σε πίνακα στην ενότητα «ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ».

Η επιτυχία του εν λόγω συστήματος βασίζεται

Α) στην αλλαγή νοοτροπίας του πολίτη στο θέμα της φορολογικής ανταπόκρισης. Δηλαδή μειώνει την φοροαποφυγή και φοροδιαφυγή.

Β) στην αύξηση της κατανάλωσης και επομένως στην αυξημένη είσπραξη από το Κράτος των έμμεσων φόρων που ειδικά στην χώρα μας είναι μεγάλο ποσοστό.

Γ) στην αύξηση της φορολογικής βάσης μέσω της κατάργησης νησίδων που δεν πληρώνουν καθόλου φόρο αλλά και ενδεχομένως της αύξησης της Ανάπτυξης.

Το βάρος της φορολογίας μεταφέρεται έντονα από τους άμεσους φόρους στους έμμεσους φόρους. Ο λόγος είναι ότι πλέον ο πολίτης έχει μεγαλύτερο διαθέσιμο εισόδημα που το κάνει κατανάλωση και επομένως αυξάνεται η κατανάλωση. Το όποιο κενό στα έσοδα από την μείωση των άμεσων φόρων καλύπτεται από την αύξηση των έμμεσων φόρων με το όφελος να πηγαίνει και στον πολίτη και την αγορά πολλαπλασιάζοντας το θετικό αποτέλεσμα για την Οικονομία. Παράλληλα επιβραβεύει αυτούς που αντί να κάνουν το επιπλέον εισόδημα τους κατανάλωση το κάνουν επένδυση και ενισχύουν την παραγωγική βάση της χώρας. Απενοχοποιούν τον πλούτο που προέρχεται από την επένδυση και δίνουν κίνητρα στους πολίτες να επενδύουν. Τους δείχνει ότι το κράτος τους μεταχειρίζεται σαν «εν δυνάμει» επενδυτές και επιχειρηματίες και όχι ως «προλετάριους».

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

Χώρες όπου εφάρμοσαν την παραπάνω λογική είδανε να γίνονται επενδυτικά θαύματα. Οι άνθρωποι τους άρχισαν όλο και περισσότερο να παράγουν (περισσότερες εργατοώρες) και νέες επενδύσεις από το εξωτερικό αρχίσανε να εισρέουν στο εσωτερικό. Ο πλούτος των ανθρώπων συνολικά ανέβηκε κατακόρυφα και ένα άλλο πνεύμα άρχισε να διαποτίζει την επιχειρηματική ζωή που γιγαντώνεται σε επενδύσεις κεφαλαίου και τεχνολογίας. Και παρότι υπήρξαν και άλλες μεταρρυθμίσεις που οδήγησαν σε αυτά τα αποτελέσματα, οι αναλυτές χρεώνουν ορισμένες επιτυχίες και σε αυτό το σύστημα παρότι το θεωρούν γενικά υπερεκτιμημένο. Άλλωστε οι επιπτώσεις μιας αλλαγής στο φορολογικό σύστημα δεν φαίνονται άμεσα. [14,σελ.140].

Τα δημοσιονομικά μεγέθη βελτιώθηκαν επομένως όχι μόνο από το επενδυτικό κλίμα που φέρνει στους πολίτες μια τέτοια οικονομική λογική, αλλά και από την αύξηση της φορολογικής βάσης.

Γενικότερα σε όλες τις περιπτώσεις η υιοθέτηση του εν λόγω συστήματος μείωσε την δράση της παραοικονομίας σε ποσοστά αρκετά σημαντικά, κάνοντας το εν λόγω σύστημα αρκετά πολύτιμο σε χώρες με υψηλά ποσοστά παραοικονομίας όπως είναι και η χώρα μας μεταξύ άλλων της Ευρωζώνης.

Γενικότερα επίσης έχει υποστηριχθεί ότι η υιοθέτηση του εν λόγω φορολογικού συστήματος μειώνει τα επιπλέον άδικα βάρη των ανώτερων φορολογικά στρωμάτων και παράλληλα αυξάνει την φορολογική ηθική [2, σελ 436] καθώς όλοι θεωρούν τον φόρο δίκαιο. Παράλληλα μειώνει τα κόστη διαχείρισης του φορολογικού συστήματος για τον έλεγχο από τις κρατικές υπηρεσίες.

Στον αντίποδα οι αρνητές θεωρούν ότι μειώνει την προοδευτικότητα των φόρων, ότι δηλαδή παύει η επιπλέον επιβάρυνση των πλουσίων και η αναδιανομή της επιβάρυνσης αυτής σε κατώτερα στρώματα. Ωστόσο ορισμένοι εκ των εν λόγω επικριτών θεωρούν ότι αυτό μπορεί να αλλάξει αν υπάρξουν κατηγορίες που θα φοροαπαλάσονται [2] κάτι που με βρίσκει προσωπικά αρνητικό γιατί έτσι καταργούμε την δικαιοσύνη για την οποία έχω τόσο εκτενώς αναφερθεί παραπάνω.

Μια σημαντική επίσης επίπτωση είναι ότι ο συγκεκριμένος φόρος τελικά αυξάνει τελικά την εμπλοκή των ανώτερων μορφωτικά επιπέδων στην Οικονομία, αυξάνοντας την παραγωγή ανώτερων προϊόντων και υπηρεσιών. Πολλά κείμενα αναφέρουν ότι στις χώρες όπου εφαρμόζεται αυτού του είδους ο φόρος φαίνεται να αυξάνεται η προσέλευση και εμπλοκή στην Οικονομία υψηλής ποιότητας εργατικού δυναμικού που αποσκοπεί σε καλύτερα επίπεδα ζωής και υψηλότερες αποδόσεις του χρόνου του. [5, σελ.255]. Αντίθετα υπάρχει ο φόβος ότι αυτού του είδους ο φόρος δρα ως αντικίνητρο για τα κατώτερα επίπεδα εργατικού δυναμικού και επομένως ίσως θα έπρεπε να αποκλείονται από τον φόρο [5, σελ. 255], κάτι που προσωπικά δεν με βρίσκει σύμφωνο και δεν το κατανοώ.

Τέλος υπάρχει ένα σημαντικό κόστος μετάβασης στο νέο σύστημα και αυτή η κριτική είναι αληθέστατη. [2]. Πράγματι για ένα διάστημα μέχρι αυτή η τακτική να αρχίσει να αποδίδει, είναι πιθανό τα κρατικά έσοδα να ισοπεδωθούν. Δηλαδή να υπάρξει μια περίοδος όπου τα έσοδα θα βρίσκονται πάρα πολύ χαμηλά, γιατί τα όποια κίνητρα προς το Επιχειρήν και την δημιουργία πλούτου απαιτούν χρόνο μέχρι να αποδώσουν. Παράλληλα η Δημόσια Διοίκηση θα πρέπει να έχει χρόνο προκειμένου να προσαρμοστεί αναλόγως.

Τέλος η απλότητα του εν λόγω συστήματος είναι ένα από τα δυνατά του σημεία. [5]. Οι ελεγκτικοί μηχανισμοί και ο φορολογούμενος έχουν καθαρότερη και ευκολότερη εικόνα για το τι πληρώνουν και τι είναι να πληρώσουν. Μειώνεται έτσι το διαχειριστικό κόστος για το Κράτος του εν λόγω συστήματος σε σχέση με το διαχειριστικό κόστος του σημερινού, όπου οι έλεγχοι είναι δειγματοληπτικοί και αργοί στην διεξαγωγή. Η απλότητα σχετίζεται άμεσα με τις νησίδες φοροαπαλλαγών που θα επιλέξει η χώρα να διατηρήσει. Όσο τις μειώνει τόσο αυξάνεται η απλότητα του συστήματος αυτού. Όσες περισσότερες κρατήσει τόσο χειρότερα τα αποτελέσματα. [5]. Υπήρξαν περιπτώσεις (Σλοβακία, Ουκρανία) όπου σε αυτόν τον τομέα δεν επιτεύχθηκαν αποτελέσματα καλύτερα σε σχέση με πριν, ακριβώς επειδή δεν συνοδεύτηκαν από περαιτέρω μεταρρυθμίσεις και εκσυγχρονισμό των ελεγκτικών μηχανισμών. [5,σελ.271].

Ειδικότερα θετικά είναι τα αποτελέσματα σε αυτό το κομμάτι και στην φοροδιαφυγή / φοροαποφυγή, όταν οι συντελεστές είναι κοινοί μεταξύ Φυσικών και Νομικών Προσώπων. [5]. Στην περίπτωση είναι επιλογή του κάθε πολίτη αν θα παρουσιάσει τα κέρδη του ως επιχειρηματικό αποτέλεσμα ή προσωπικό έσοδο από την δραστηριότητα του. Είναι το ίδιο. [11,σελ.717]. Ωστόσο υπάρχει περίπτωση όπου το σύστημα απέτυχε σε αυτό τον τομέα παρότι είχε σχεδιαστεί και υιοθετηθεί για να βελτιώσει ακριβώς αυτό το ζήτημα. Δηλαδή τα δηλωθέντα εισοδήματα. Απέτυχε στην περίπτωση της Ουκρανίας σχετικά γιατί στην περίπτωση αυτή οι εργοδοτικές εισφορές ήταν τόσο μεγάλες και ανταποδοτικότητα μικρή που απέτρεπαν αυτές τους Επιχειρηματίες και τους Εργαζομένους να δηλώνουν το σύνολο των εισοδημάτων τους παρά την βελτίωση του φορολογικού καθεστώτος. [5,σελ.269]. Άλλο ενδεχόμενο αποτυχίας μπορεί να αποτελεί η πρόσθετη φορολόγηση των μερισμάτων και των εσόδων της επιχείρησης με πρόσθετους συντελεστές. [11, σελ.717]. Σε κάθε περίπτωση οι περισσότεροι μελετητές συμφωνούν ότι μαζί με αυτό το μέτρο πρέπει να υπάρχουν και μεταρρυθμίσεις στο σύστημα ελέγχου. [11].

Ιδιαίτερη εκτίμηση στον εν λόγω φόρο φαίνεται να δείχνουν τα επαγγέλματα των Αυτοαπασχολούμενων όπου σε όλες τις περιπτώσεις (και ειδικά στην περίπτωση της Σλοβακίας που αναλύεται παρακάτω) αυξήσανε κατακόρυφα τα δηλωθέντα τους εισοδήματα, όπως και ιδιαίτερη εκτίμηση φαίνεται να δείχνουν οι ξένοι επενδυτές σε αυτό το σύστημα. [5]. Σε ορισμένες περιπτώσεις το Επιχειρήν συνειδητά από την χώρα που εφάρμοσε τις αλλαγές ενισχύθηκε (πχ Λιθουανία). Εκεί η χώρα επέλεξε οι συντελεστές φορολόγησης των Επιχειρήσεων να είναι χαμηλότεροι από αυτούς των φυσικών Προσώπων. Έτσι αύξησε το κίνητρο για την μετατροπή των επιπλέον εισοδημάτων από κατανάλωση σε επένδυση. [11, σελ.717]. Ωστόσο για να επιτύχει μια χώρα που εφαρμόζει το εν λόγω σύστημα εισροή ξένων επενδυτικών κεφαλαίων, πρέπει να έχει ένα ανοιχτό σύστημα στα κεφάλαια αυτά και αν μην τα εμποδίζουν να εισέλθουν στην οικονομία άλλοι παράγοντες. [14,σελ.138].

Παράλληλα μειώνεται και το κόστος συνδιαλλαγής με το Δημόσιο για τους εργοδότες και τους πολίτες, αφού πλέον καθένας έχει καθαρότερη εικόνα τι πρέπει να πληρώσει. Τα λογιστήρια των επιχειρήσεων είχαν σαφώς λιγότερο φόρτο εργασίας για διαδικασίες που σχετίζονται με αυτόν τον τομέα αυξάνοντας την ανταπόκριση των επιχειρήσεων στην περισυλλογή των πραγματικών φόρων. [5].

Η πολιτική αντίδραση στο μέτρο είναι πιθανόν να μειώσει επίσης την επιτυχία του. Όπως είναι αναμενόμενο σοσιαλίζοντες θύλακες είναι πιθανόν να αντιδράσουν στις αλλαγές βάζοντας τρικλοποδιές στους μηχανισμούς, μειώνοντας την αλλαγή κουλτούρας στον πληθυσμό, και γενικότερα δημιουργώντας μια αίσθηση ανηθικότητας στην αλλαγή. Επομένως ένα ολοκληρωμένο επικοινωνιακό πλάνο για το πολιτικό κόμμα που θα εφαρμόσει τις αλλαγές ώστε να προετοιμάσει τον πληθυσμό είναι απαραίτητο πριν την εφαρμογή του μέτρου. Το εν λόγω πλάνο αποτέλεσε μια εκ των βασικών αιτιών επιτυχίας του εν λόγω συστήματος στην Σλοβακία, παρότι η χώρα ήταν πολύ αργή στην υιοθέτηση συνοδευτικών πολιτικών που έχουν σε διάφορα σημεία του κειμένου αναφερθεί. [5,σελ.271]. Όπως είπαμε παραπάνω αυτό το σύστημα στοχεύει στην αλλαγή κουλτούρας (φορολογικής και επιχειρηματικής).

Σε περιπτώσεις πολιτικών που εφάρμοσαν το μέτρο και είχαν προηγουμένως εκπαιδευτεί ακριβώς σε αυτό, όπως ο Σλοβάκος Υπουργός Οικονομικών και ο βασικός Σύμβουλος του Martin Bruncko και Ivan Mikloš, φάνηκε ότι υπήρχαν ιδιαίτερα σημαντικές επιτυχίες στην στόχευση τους. Και οι δύο είχαν κάνει την διατριβή τους στο Harvard πάνω σε αυτό το σύστημα φορολόγησης. [14,σελ.139].

Αναφορικά με την ισοκατανομή πλούτου, είναι προφανές ότι το εν λόγω σύστημα την μειώνει. Αυξάνει δηλαδή την ανισοκατανομή ειδικά στις Δυτικές Χώρες που τα ποσοστά ανισοκατανομής πλούτου (Δείκτης GINI) είναι χαμηλά. Ωστόσο οι ίδιες έρευνες καταλήγουν ότι με ελαφρώς μεγαλύτερους συντελεστές Flat Rate και περισσότερες φοροαπαλλαγές για τους αδυνάτους αυτή η ανισοκατανομή θα μπορούσε να αποφευχθεί. [8]. Άλλωστε όπως θα αναλύσω και παρακάτω καμία δικαιοσύνη δεν υπάρχει στο να έχουν όλοι το ίδιο πραγματικό εισόδημα τελικά. Είναι καλό να κοιτάμε και την ισοκατανομή όταν υπάρχει πλούτος για να διανεμηθεί και τα κατώτερα στρώματα σε μεγάλο αριθμό είναι σε άθλια κατάσταση. Όχι όταν δεν υπάρχει πλούτος και τα κατώτερα στρώματα δεν κινούνται στο Επιχειρήν από επιλογή ή μη συμφέρον.

Όσο περισσότερο μειώνεται η προοδευτικότητα της φορολόγησης, δηλαδή όσο περισσότερο προχωρούμε στο εν λόγω σύστημα τόσο αυξάνεται η ανισοκατανομή αν και μπορεί να μειώσει μια χώρα αυτή την εξέλιξη αν αυξήσει τις φοροαπαλλαγές, αλλά τότε εκφυλίζονται οι αλλαγές και δεν έχουν λόγο να γίνουν. [11]. Αυτό επίσης είναι ένα αρνητικό αποτέλεσμα αλλά αυτό το σύστημα είναι ζητούμενο σε χώρες που η ισοκατανομή είναι δευτερεύον ζήτημα και προέχουν άλλα ζητήματα. Για αυτό και γίνεται η αλλαγή.

Μπορεί πράγματι οι Μεσαίες και κατώτερες ομάδες να πληρώνουν τις φοροαπαλλαγές των πλουσίων, ωστόσο για μια χώρα όπως η Ελλάδα, που δεν έχει «πλούσιους» δεν έχει και τόσο νόημα. Από την άλλη το θετικό του συστήματος είναι ότι καταργεί όλες τις νησίδες φοροδιαφυγής που ουσιαστικά σίγουρα δεν είναι τα κατώτερα στρώματα που εκμεταλλεύονται αλλά τα ανώτερα. Δεν τους δίνει καμία δυνατότητα να φοροδιαφύγουν, ενώ όπου το σύστημα εφαρμόστηκε, οι ποινές για φοροδιαφυγή ήταν καταπέλτης για κάθε πολίτη. Η απλότητα του συστήματος είναι τέτοια που ο «πλούσιος» θα φορολογηθεί για τον πλούτο του χωρίς να μπορεί να ξεφύγει. Όχι για την επιχειρηματική του δραστηριότητα όμως που την χρειαζόμαστε.

Τέλος το σημαντικότερο όλων κατά την άποψη μου και αυτό που μένει σε βάθος χρόνου, είναι ότι φάνηκε ότι με την αλλαγή συστήματος οι χώρες που το υιοθέτησαν άλλαξαν ιδεολογία συνολικά προς τον Φιλελευθερισμό. Το μέτρο συνέβαλλε λόγω της αλλαγής κουλτούρας του κράτους στην αλλαγή φιλοσοφίας των ανθρώπων. [14,σελ.130].

HALL – RABUSHKA FLAT TAX

Στην ίδια λογική με το παραπάνω, δύο Οικονομολόγοι (ο Robert Hall και ο Alvin Rabushka) σκεφτήκαν να εφαρμόσουν το παραπάνω μοντέλο αλλά φορολογώντας μόνο την κατανάλωση των ιδιωτών. Αυτό θα έδινε αυξημένα κίνητρα στους ιδιώτες να επενδύσουν τα κεφάλαια τους αντί να τα καταναλώσουν και να συμβάλλουν περαιτέρω στην Ανάπτυξη της Οικονομίας.

Η εφαρμογή του είναι ελαφρώς πιο περίπλοκη από την παραπάνω λογική. Ο ιδιώτης φορολογείται για το εισόδημα του κανονικά, και το ποσό το οποίο διέθεσε για επένδυση εκπίπτει του φόρου. Όταν η απόδοση του επενδυμένου κεφαλαίου γίνει εισόδημα δικό του, τότε θα φορολογηθεί στην ίδια λογική. Κάθε ευρώ δηλαδή που θα δαπανάται για επενδύσεις εντός της χώρας θα εκπίπτει του φόρου.

Αυτό όμως έχει σαφώς μεγαλύτερο διαχειριστικό κόστος από το προηγούμενο απλοϊκό μοντέλο, αφετέρου όμως είναι περισσότερο δίκαιο σύμφωνα με την δική μου λογική και περισσότερο αποτελεσματικό στην προσέλκυση επενδύσεων. Υπάρχουν έρευνες που δείχνουν ότι το Flat Rate Tax δεν απέδωσε τα αναμενόμενα στην Ανάπτυξη της Οικονομίας για διάφορους λόγους. Κυρίως γιατί χώρα από χώρα διαφέρει. Για εκείνες τις χώρες οι οποίες δεν έχουν τα χαρακτηριστικά που να αποδώσει το σύστημα στην Ανάπτυξη τους, η τροποποίηση αυτή του αρχικού μοντέλου κρίνεται ως καταλληλότερη παρά της όποιες μειώσεις αποτελεσματικότητας στην φοροδιαφυγή ή το διαχειριστικό κόστος σε σχέση με το αρχικό. Άλλωστε η ίδια η επένδυση είναι εισόδημα για κάποιον άλλον, επομένως στην περίπτωση που με την σειρά της γίνει κατανάλωση και όχι επένδυση θα φορολογηθεί ούτως ή άλλως με το ίδιο ποσοστό απλά από τα χέρια του επόμενου κατόχου του προηγούμενου ποσού που δαπανήθηκε ως επένδυση.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ

Παρακάτω παραθέτω συγκεκριμένα παραδείγματα χωρών που εφάρμοσαν το εν λόγω σύστημα και τα αποτελέσματα του. Συνολικά καμία από τις Ανατολικές αυτές χώρες δεν έχει απόλυτα «επίπεδο» φορολογικό σύστημα καθώς διαχωρίζουν την Φορολογία Νομικών και Φυσικών προσώπων και αλλάζουν τους συντελεστές, ενώ παράλληλα δημιουργούν θύλακες διαφορετικής συμπεριφοράς, ωστόσο πάλι τα αποτελέσματα είναι γενικά θετικά [5, σελ.255]. Ωστόσο είναι οι περιπτώσεις που έχουμε τα περισσότερα στοιχεία:

ΠΗΓΗ: [5, σελ.257]

Οι νέοι συντελεστές αναφορικά μαζί με το προηγούμενο προοδευτικό σύστημα φορολόγησης.

ΠΗΓΗ: [5, σελ.258]

Το σύνολο των χωρών που έχουν υιοθετήσει το εν λόγω σύστημα είναι παρακάτω μαζί με τους συντελεστές φορολόγησης Φυσικών Προσώπων (Personal Income Tax Rates) και τους συντελεστές φορολόγησης Νομικών Προσώπων (Corporate Income Tax Rate). Επίσης σημειώνεται η πορεία των φοροαπαλλαγών στις χώρες αυτές σε σχέση με πριν την μεταρρύθμιση (Basic Allowance).

ΠΗΓΗ: [11]

Όπως φαίνεται στον παραπάνω πίνακα στις περισσότερες χώρες, οι φοροαπαλλαγές τελικά αυξήθηκαν παρά την υιοθέτηση του νέου συστήματος που σκοπό έχει την κατάργηση τους. Αυτό έγινε για πολιτικούς λόγους προκειμένου να προστατευτούν τα κατώτερα εισοδήματα. Και σε αυτές τις περιπτώσεις από η ανισοκατανομή αυξήθηκε έστω και οριακά. [11].

Επίσης αξίζει να σημειωθεί ότι οι μόνες χώρες στις οποίες την επόμενη χρονιά τα έσοδα ήταν ίσα με την προηγούμενη της υιοθέτησης του εν λόγω μέτρου ήταν οι Λιθουανία και Λετονία όπου ο συντελεστής που ορίσανε ήταν ο ανώτερος που υπήρχε πριν την μεταρρύθμιση. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις η απώλεια εσόδων από τις φοροελαφρύνσεις των ανώτερων στρωμάτων που φέρνει αυτό το είδος φόρου δεν ισοσταθμίστηκε από την αύξηση της φορολογικής βάσης. [11, σελ.718]. Το ίδιο με τις δύο παραπάνω χώρες συνέβη και στην Ρωσία, αλλά εκεί μεταρρυθμίστηκαν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί και αυστηροποιήθηκαν οι ποινές φοροδιαφυγής και φοροαποφυγής. Ναι μεν το κράτος μείωσε τους συντελεστές στα ανώτερα στρώματα μέσω αυτού του συστήματος αλλά έγινε αμείλικτο στην δίωξη των παρανομούντων. Αύξησε το ρίσκο τους δηλαδή.

Υπάρχει και μια επιστημονική θεώρηση η οποία απέδειξε ότι όσο μεγαλύτερος είναι ο συντελεστής φορολόγησης του Flat Rate τόσο μικρότερη είναι η επίπτωση στην ανισοκατανομή του εισοδήματος στην εκάστοτε χώρα σύμφωνα με τα στοιχεία των χωρών. [11, σελ.723-724]. Αυτό βέβαια αμφισβητείται γιατί είναι γενικότερα πολύ δύσκολο να απομονώσει κανείς την συμβολή ενός μέτρου στα αποτελέσματα. Η λογική ακόμα και αν αυτό ισχύει λέει ότι η ανισοκατανομή αυξάνεται ασχέτως το πόσο έντονα.

ΒΑΛΤΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ

Οι Βαλτικές χώρες ήταν οι πρώτες χώρες της Ευρώπης που υιοθέτησαν το νέο σύστημα φορολόγησης. Η Εσθονία ξεκίνησε και ακολούθησαν οι υπόλοιπες. Το ΔΝΤ ήταν αντίθετο στην αλλαγή του συστήματος ωστόσο ο Εσθονός Πρωθυπουργός προχώρησε σε αυτή την αλλαγή με την εξής απλή λογική. Σε δήλωση του είπε:

Mart Laar: “Ειδικά σε μια μεταβατική χώρα, όπου η οικονομία πρέπει να προχωρήσει από τον πλήρη κρατικό έλεγχο στην οικονομία της αγοράς, είναι πολύ σημαντικό να ελευθερώνεις την ιδιωτική πρωτοβουλία και να δίνεις ελευθερία δράσης για να δημιουργήσεις οικονομική αξία. Η κυβέρνηση δεν πρέπει να τιμωρεί τους επιχειρηματικούς ανθρώπους, πρέπει να τους ενθαρρύνει ακόμα και με το φορολογικό της σύστημα”. [14,σελ. 133].

Η Εσθονία ήταν  η πρώτη χώρα που υιοθέτησε το εν λόγω σύστημα το 1994. [2]. Όπως φαίνεται από τον παραπάνω πίνακα οι Βαλτικές χώρες έχουν τους μεγαλύτερους συντελεστές «επίπεδης» φορολόγησης Φυσικών Προσώπων και ειδικά η Εσθονία έχει αρκετά υψηλούς συντελεστές και στις επιχειρήσεις. Είναι η μόνη χώρα που έχει εφαρμόσει πραγματικά επίπεδη φορολόγηση σε Νομικά και Φυσικά Πρόσωπα.

Η Εσθονία παρότι έχει μεγαλύτερο συντελεστή στα κέρδη των Επιχειρήσεων, τα φορολογεί μόνο αν δοθούν ως μερίσματα. Επομένως τα κέρδη των επιχειρήσεων της επανεπενδύονται συνεχώς. [12]. Αντίστοιχα για τους πολίτες απαλλάσσονται από φόρους τα μερίσματα των πολιτών της από κατοχή μετοχών εγχώριων Επιχειρήσεων. [12]. Έτσι ωθείται το πλεόνασμα των νοικοκυριών σε συνεχή επανεπένδυση. Παράλληλα έκανε και άλλες αλλαγές υπέρ των επιχειρήσεων, αλλαγές που οι χώρες που την ακολούθησαν στην υιοθέτηση του Flat Rate δεν έκαναν και δεν είχαν τα ίδια αποτελέσματα στην Ανάπτυξη τους. [12]. Άρα αν επιθυμεί μια χώρα Ανάπτυξη πρέπει αυτό το σύστημα να το συνοδεύουν και άλλες αλλαγές. Οι άλλες χώρες δεν είχαν όλες τους ίδιους στόχους. Η Εσθονία από το 1994 που το υιοθέτησε έχει ρυθμούς Ανάπτυξης της τάξης του 6% κατ’ έτος. [12].

Παρά την μείωση των φορολογικών συντελεστών με αυτό το σύστημα, η Εσθονία προχώρησε σε αύξηση των φόρων καταναλώσεως. Παρέμεινε 9% για ορισμένα προϊόντα και στο 20% για τα περισσότερα, ενώ παρέμεινε 0% για τις εξαγωγές. [12]. Παράλληλα υψηλοί στην συγκεκριμένη περίπτωση παραμένουν οι Κοινωνικές Εισφορές των Ιδιωτών και των Επιχειρήσεων (33%). [12].

Οι αυξημένοι συντελεστές οφείλονται στο ότι οι Βαλτικές χώρες την περίοδο του 1990 βρισκόταν εν μέσω κρίσης και υπήρχαν φόβοι κατάρρευσης των δημοσίων εσόδων εάν εφαρμόζανε αυτές τις πρωτοποριακές αλλαγές. Δεν υπήρχαν άλλωστε άλλες περιπτώσεις κατά το παρελθόν. Η Λιθουανία και η Λετονία εφάρμοσαν την «επίπεδη» φορολόγηση με τον ίδιο φόβο, αλλά κατέβασαν αρκετά τους συντελεστές για τις  επιχειρήσεις, προκειμένου να ενισχύσουν την Ανάπτυξη που αποτελούσε κυρίαρχο στόχο τους. [5, σελ.257].

Στην Λεττονία οι φορολογικοί συντελεστές για τις επιχειρήσεις έχουν ως εξής.

Οι φόροι στα μερίσματα κυμαίνονται στο 10% όπως και για τα έσοδα από τόκους. [13]. Οι Φόροι κατανάλωσης ανέβηκαν σε 12% και 22% αντίστοιχα. Η Κοινωνική Εισφορά εργαζομένων και επιχειρήσεων ανά εργαζόμενο είναι στο 11% και 24,09% αντίστοιχα. [12]. Στα Φυσικά Πρόσωπα υπάρχει συντελεστής 25% για όλους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η χώρα έχει δύο λιμένες χωρίς δασμούς (Riga και Ventspils) με ορισμένα φορολογικά προνόμια καθώς και δύο Οικονομικές Ζώνες με προνόμια (Rezekne και Liepaja).

Στην Λιθουανία διατηρούνται επίσης δύο Ειδικές Οικονομικές Ζώνες στις οποίες οι επιχειρήσεις που επενδύουν απαλλάσσονται από την φορολογία για 6 χρόνια. Εκεί εισρέουν επενδύσεις άνω του 1 δις ευρώ κατ’ έτος.

Παρά την επιτυχή πολιτική των προηγούμενων χρόνων, η χώρα αποφάσισε το 2009 να ανεβάσει τους φορολογικούς συντελεστές, στις επιχειρήσεις, τους φόρους καταναλώσεως και τις κοινωνικές εισφορές. Αυτό ισοπέδωσε τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Τα κέρδη των επιχειρήσεων φορολογούνται με 15% και με 5% των επιχειρήσεων με χαμηλά έσοδα (κάτω του 290.000 ευρώ και κάτω των 10 εργαζομένων). Τα μερίσματα μιας επιχείρησης επίσης φορολογούνται με 15%. [12].

Όσον αφορά τα εισοδήματα Φυσικών Προσώπων, ιδιαίτερα ωφελημένοι είναι οι αυτοαπασχολούμενοι που φορολογούνται με 5%. Για τους υπόλοιπους ισχύει Flat Rate της τάξης του 15% των εισοδημάτων τους. Τα μερίσματα σε Φυσικά Πρόσωπα που βρίσκονται στη Λιθουανία δεν φορολογούνται με 15% αλλά με 20%.  [12].

Οι Κοινωνικές Εισφορές είναι επίσης μεγάλες στη Λιθουανία. 33% πληρώνουν οι επιχειρήσεις και 9% οι πολίτες. Ενώ οι φόροι καταναλώσεως είναι στο 21% και 9% για ορισμένα προϊόντα.

Και οι τρείς χώρες παρουσίασαν εκπληκτικούς ρυθμούς Ανάπτυξης από την μέρα που έκαναν την μεταρρύθμιση και μέχρι το 2008. Ανάπτυξη της τάξης 7,5% - 12%. Το 2009 λόγω της Παγκόσμιας Οικονομικής Κρίσης υπέστησαν πτώση της τάξης του 13% - 17% αλλά και πάλι από το 2011 ξεκίνησαν να καλπάζουν με ρυθμούς 7,5% για την Εσθονία, 5,8% για την Λιθουανία και 5,3% για την Λεττονία. [13].

Στην περίπτωση των Έμμεσων Φόρων (ΦΠΑ) υπάρχουν κλιμάκια ανά κατηγορία προϊόντων και μέχρι και 0% στις περιπτώσεις των Εξαγωγών.

Και οι τρείς χώρες επέτυχαν τον στόχο τους που ήταν η Ανάπτυξη μαζί με άλλες μεταρρυθμίσεις αλλά με αυτό το σύστημα φορολόγησης.

ΡΩΣΙΑ

Για παράδειγμα στη Ρωσία, υπήρχαν πριν το 2001 τρία φορολογικά κλιμάκια με συντελεστές φορολόγησης 12%, 20% και 30%. Με το νέο σύστημα ο φορολογικός συντελεστής πήγε σε μόλις 13% για τους πάντες (για τα φυσικά πρόσωπα), λόγω της αύξησης της φορολογικής βάσης τα έσοδα αυξήθηκαν κατά 26% σε πραγματικές τιμές. Επίσης καταργήθηκαν όλες οι άλλες κατηγορίες φόρων στα Φυσικά Πρόσωπα (πχ κοινωνικοί φόροι), κάτι που έκανε πιο ελκυστικό σε όλους του νέο σύστημα φορολόγησης. [2,σελ.410]. Σε σχέση με πριν την μεταρρύθμιση το 90% των Ρώσων ήταν σε κατηγορίες φορολόγησης μικρότερες από αυτές που επιβλήθηκαν με την αλλαγή του συστήματος γιατί η Ρωσία δεν ήθελε να χάσει ούτε μια χρονιά έσοδα από την αλλαγή του συστήματος. [5, σελ.260]. Ωστόσο Η ανάπτυξη σημείωσε ποσοστό 5%, με την προηγούμενη χρονιά όμως να ανέρχεται στο 9% επομένως για την περίπτωση της Ρωσίας θεωρήθηκε ότι δεν συνέβαλλε αυτή η αλλαγή στη τόσο στην Ανάπτυξη. [4]. Αυτό ωστόσο είναι πιθανόν να οφείλεται στο ότι οι Φορολογικοί Συντελεστές για τις Επιχειρήσεις στην Ρωσία είναι αρκετά υψηλοί (35%) με αποτέλεσμα να μειώνουν τα κίνητρα για επενδύσεις [5]. Αντίθετα μειώθηκε η ώρα εργασίας των ανώτερων στρωμάτων ενώ αυξήθηκε η ώρα εργασίας των κατώτερων στρωμάτων [4], απόδειξη ότι “the devil hides in details” σε αυτό το σύστημα φορολόγησης. Για το 2002 τα έσοδα από την φορολογία Φυσικών Προσώπων αυξήθηκαν κατά 21% και κατά το 2003 κατά 12% σε πραγματικές τιμές. [4,σελ 2].

Φυσικά η Ρωσία επέλεξε να πάει στο παρακάτω μοντέλο (δηλαδή το Flat Rate) όχι με στόχο την Ανάπτυξη αλλά την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής που είχε οδηγήσει την χώρα στην κατάρρευση λίγα έτη πριν και βρισκόταν σε σημεία τρομακτικά. Πάνω από 29% των υποχρεώσεων των επιχειρήσεων στην χώρα φοροαποφεύγονταν, ενώ το 63% των υποχρεώσεων τους το πλήρωναν σε είδος !!! [12].

Πράγματι φάνηκε ότι η ανταπόκριση των προσώπων στις φορολογικές τους υποχρεώσεις (tax compliance), αυξήθηκε κατά 1/3 (βασικά από τα ανώτερα κλιμάκια φορολογικών συντελεστών του προηγούμενου συστήματος), χωρίς βέβαια κάποια έρευνα να μπορεί να αποδείξει ότι αυτή η αλλαγή οφείλεται καθαρά σε αυτό το μέτρο. [2]. Αναλογικά με το ΑΕΠ τα έσοδα αυξήθηκαν κατά 1/5 περισσότερο από την αύξηση του ΑΕΠ. [2].

Μια έρευνα που έγινε επάνω στο θέμα ανακάλυψε ότι τα μισά από τα επιπλέον έσοδα μέσω αυτού του συστήματος φορολόγησης προήλθαν καθαρά από την μείωση του συντελεστή γενικά. [3]. Άλλες έρευνες θεωρούν ότι τα αποτελέσματα ήταν συνολικά από ένα σύνολο πολιτικών που ακολουθήθηκαν. [2][5].

Επομένως στους στόχους που έθεσε η Ρωσία πέτυχε με την εφαρμογή του Flat Rate Tax. Η συμβολή του εν λόγω μέτρου στην επιτυχία φαίνεται από το γεγονός ότι για το 2001 και 2002 τα καθαρά έσοδα του Κράτους ανέβαιναν σε ποσοστό μεγαλύτερο από τους ρυθμούς Ανάπτυξης και τις δύο χρονιές. [15,σελ.].

Οι φορολογικές εισφορές των δύο ανώτερων κατηγοριών μειώθηκαν σε σχέση με πριν την μεταρρύθμιση, ενώ η συνεισφορά της κατώτερης κατηγορίας αυξήθηκε. [2]. Ενώ με την αλλαγή του συστήματος για την χαμηλότερη φορολογική κατηγορία η διαφορά (η επιπρόσθετη επιβάρυνση δηλαδή) ήταν μόλις 1% σε σχέση με πριν, το φοροδοτικό τους αποτέλεσμα αυξήθηκε πολύ σημαντικότερα από ότι όσοι ανήκανε στις ανώτερες κατηγορίες των οποίων η φορολογική επιβάρυνση μειώθηκε. [2].

Το παραπάνω μαζί με τα δηλωθέντα εισοδήματα των ανώτερων κλιμακίων που όχι μόνο δεν αυξήθηκαν αλλά μειώθηκαν, δείχνει ότι το πραγματικό εισόδημα των ανώτερων κλιμακίων δεν αυξήθηκε μετά την αλλαγή του φορολογικού συστήματος. Ίσα ίσα, οι μισθοί και οι ώρες εργασίας συνολικά των ανώτερων κλιμακίων (treatment group) μειώθηκαν και αυτός ήταν και ο λόγος μειώσεως των εισοδημάτων τους. [2]. Για να το πούμε λαϊκά λοιπόν οι πλούσιοι λοιπόν δεν έγιναν πλουσιότεροι αν δεν δούλεψαν περισσότερο.

Αντίθετα η τεράστια αύξηση του φοροδοτικού αποτελέσματος των κατώτερων κλιμακίων δείχνει ότι η φορολογική βάση αυξήθηκε. Οι βασικότερα επηρεαζόμενες κλίμακες φορολογίας (δηλαδή οι ανώτερες) παρουσίασαν 17% περισσότερα δηλωθέντα εισοδήματα. [2, σελ. 432]. Επομένως το συγκεκριμένο σύστημα πράγματι είχε μια αναμφισβήτητη επίδραση στην Φορολογική Συμπεριφορά των πολιτών. [2].

Η αύξηση στα έσοδα δεν ήρθε μόνο από την αλλαγή αυτή, αλλά και από άλλους παράγοντες που έχουν να κάνουν με την Πραγματική Ανάπτυξη της χώρας εκείνη την περίοδο που αύξησε τους πραγματικούς μισθούς των κατώτερων στρωμάτων. Δηλαδή η φορολογική αλλαγή από μόνη της δεν ήταν απαραίτητο να φέρει τόσο μεγάλη αύξηση εσόδων αν δεν συνοδεύεται και από άλλες πολιτικές, [2, σελ. 433], που δεν είναι του παρόντος να αναλυθούν. Παράλληλα με την εφαρμογή του “Flat Rate” στα φυσικά πρόσωπα της χώρα ήρθαν και σοβαρές φοροαπαλλαγές προς τις επιχειρήσεις.

Εκτός από τα κίνητρα που έδωσε η μεταρρύθμιση στους Ρώσους για να δηλώσουν πλήρως τα εισοδήματα τους, η κυβέρνηση επέβαλλε και σκληρότερες ποινές στους φοροφυγάδες. Έτσι αυτό ωθεί πολλούς να θεωρούν ότι και αυτό παράλληλα συνέβαλλε στην βελτίωση των αριθμών. [4, σελ. 2]. Ωστόσο ακόμα και αυτές οι έρευνες θεωρούν ότι η μείωση των φορολογικών συντελεστών ήταν κυρίαρχο στοιχείο εμφάνισης εισοδημάτων. [2][4, σελ. 5] σε χώρες με υψηλά ποσοστά φορολογίας και υψηλής φοροδιαφυγή. Παρότι υποτιμούν τις επιπτώσεις στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας αποδέχονται την αύξηση εσόδων για το Κράτος εν γένει. [4]. Μέσω της παρακολούθησης του κενού μεταξύ κατανάλωσης και δηλωθέντων εισοδημάτων προκύπτει ότι η φοροδιαφυγή από αυτό το μέτρο στην περίπτωση της Ρωσίας παρότι αύξησε 17% τα έσοδα από την φορολογία Φυσικών Προσώπων, το 6 – 7% προήλθε από την φοροδιαφυγή γενικά [4, σελ. 16], και συγκεκριμένα στα ανώτερα φορολογικά κλιμάκια η διαφορά αυτή ήταν στο 9 – 12% [4, σελ. 41].

Την Ρωσική επιτυχία ακολούθησαν και άλλες χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης όπως η Σερβία, η Ουκρανία και η Σλοβακία το 2003, η Γεωργία και η Ρουμανία το 2005. Ωστόσο η Ρωσική επιτυχία δεν χρεώνεται σε αυτό το μέτρο από τους περισσότερους ερευνητές που θεωρούν ότι επηρέασε κατά ουδέτερο τρόπο την οικονομία της Ρωσίας χωρίς επίσης να μπορούν να αποδείξουν το εν λόγω συμπέρασμα. Η συμβολή του μέτρου στην συγκεκριμένη περίπτωση κυμαίνεται από ουδέτερη έως θετική και σίγουρα θετική στην περίπτωση χωρών με μεγάλη φοροδιαφυγή και παραοικονομία.

ΣΛΟΒΑΚΙΑ

Όπως φαίνεται από τον ΠΙΝΑΚΑ 1, η Σλοβακία υιοθέτησε το 2004 αυτή την αλλαγή στο φορολογικό της σύστημα με συντελεστές φορολογίας Φυσικών Προσώπων στο 19% (από 10 – 38% που ήταν πριν).

Οι φοροαπαλλαγές στη Σλοβακία σύμφωνα με το νέο σύστημα φορολόγησης του Flat Rate. Φοροαπαλλαγές που είναι ανάλογες με το τι κρίνει κάθε χώρα. Επεσήμανα ότι προσωπικά τείνω να διαφωνώ προς οποιαδήποτε φοροαπαλλαγή για λόγους καθαρά δικαιοσύνης, ωστόσο η Σλοβακία έδωσε μια σειρά φοροαπαλλαγών με βάση τους εθνικούς της στόχους, τους οποίους οι φοροαπαλλαγές δεν αμφιβάλλω ότι μπορεί να εξυπηρετούν (για παράδειγμα φοροαπαλλαγή για παιδιά προκειμένου να μειωθεί η αποτελεσματικότητα).  Οι φοροαπαλλαγές φαίνονται στον παρακάτω πίνακα:

ΠΗΓΗ: [5, σελ.259]

Μια έκθεση της World Bank έκρινε ότι σε γενικές γραμμές με το εν λόγω σύστημα, το διαθέσιμο εισόδημα προς κατανάλωση για τα νοικοκυριά αυξήθηκε. Υπήρξαν και ορισμένες κατηγορίες που μειώθηκε γιατί με το παλαιότερα σύστημα ευνοούνταν περισσότερο αλλά ήταν πολύ μικρές πληθυσμιακά (για παράδειγμα οι οικογένειες με τρία παιδιά και άνεργους και τους δύο γονείς). [5, σελ. 260]

Με το εν λόγω σύστημα παρά την κατάργηση πολλών επιδομάτων (κατά 16%) η φτώχεια μειώθηκε με αναμφισβήτητη θετική επίδραση του. [5, σελ.260]. Αν δεν υπήρχε καμία μείωση των επιδομάτων η φτώχεια θα μειωνόταν κατά 17%. [5, σελ.260]. Η προοδευτικότητα του φορολογικού συστήματος στην περίπτωση της Σλοβακίας αυξήθηκε με βάση αυτό το σύστημα λόγω των στοχευμένων φοροαπαλλαγών και επιδομάτων, απόδειξη πως το σύστημα αυτό μπορεί να γίνει όσο προοδευτικό επιθυμούν οι σχεδιαστές του με το ανάλογο κόστος φυσικά σε άλλα αποτελέσματα. [5].

Στα Δημοσιονομικά στοιχεία φαίνεται επίσης ελαφρώς θετική συνεισφορά. Αρχικά για το έτος 2004 που υιοθετήθηκε το σύστημα τα έσοδα από τα εισοδήματα φυσικών προσώπων έπεσαν κατά 0,8% αναλογικά με το ΑΕΠ αλλά την επόμενη χρονιά (2005) αυξήθηκαν ελαφρώς αναλογικά με το ΑΕΠ. Οι εισπράξεις από τα Νομικά Πρόσωπα μειώθηκαν επίσης για την πρώτη χρονιά του μέτρου από 2,5% του ΑΕΠ σε 2,3% του ΑΕΠ αλλά αυξήθηκαν πολλαπλά πάνω από τα επίπεδα του προηγούμενου συστήματος την επόμενη χρονιά (το 2005) παρά την περαιτέρω μείωση του φορολογικού συντελεστή για τις επιχειρήσεις εκείνο το έτος από το 25% στο 19%  και παρά την κατάργηση του φόρου στα μερίσματα μετοχών, την μείωση του φόρου κεφαλαίου από 36,3% στο 19%. [5, σελ.261]. Η αύξηση στα έσοδα και στα Νομικά Πρόσωπα παρά την μείωση των συντελεστών προήλθε από την διεύρυνση της φορολογικής βάσης μέσω της κατάργησης των περισσότερων φοροαπαλλαγών γενικότερα (πλην ορισμένων που προαναφέρθηκαν στα Φυσικά Πρόσωπα). [5, σελ.261]. Παράλληλα ιδιαίτερη βάση και ώθηση στα έσοδα δόθηκε από τους Έμμεσους Φόρους μέσω της αύξησης της κατανάλωσης που έφερε το νέο σύστημα και στην περίπτωση της Σλοβακίας αλλά και στην επόμενη περίπτωση, την περίπτωση της Ουκρανίας. [5]. Οι έμμεσοι φόροι (συντελεστές) αυξήθηκαν στην περίπτωση της Σλοβακίας γιατί σε αυτό το σύστημα το βάρος δίνεται εκεί πια, δηλαδή στους έμμεσους φόρους. [5].

Παρακάτω είναι ο πίνακας των εσόδων της φορολογίας Φυσικών και Νομικών Προσώπων ανά έτος:

ΠΗΓΗ: [5]

Στην περίπτωση της Σλοβακίας παρότι κρατήσανε τα αφορολόγητα σε φτωχές κατηγορίες πολιτών, συνολικά καταργήσανε το αφορολόγητο σε πάρα πολλές κατηγορίες για να αυξηθεί η φορολογική βάση. Αφορολόγητο και Φοροαπαλλαγές που δεν είχαν σχέση με την φοροδοτική ικανότητα του φορολογουμένου αλλά με άλλες στρατηγικές παλαιότερων ετών. Οι αλλαγές για όποιον ενδιαφέρονται φαίνονται στον παρακάτω πίνακα στα Αγγλικά. Είναι πολύ λεπτομερείς και αποφάσισα να μην τις μεταφράσω μια μια. Σχετίζονται αποκλειστικά με την εν λόγω χώρα αν και πολλές τις έχουν και άλλες χώρες.

ΠΗΓΗ: [5].

Στην εν λόγω περίπτωση χώρας, όπως και στην περίπτωση παρακάτω της Ουκρανίας, δεν επιτεύχθηκαν χαμηλά διαχειριστικά κόστη από την αλλαγή συστήματος, όπως προαναφέρθηκε. Αυτά παρέμειναν στα ίδια επίπεδα. Αυτό σύμφωνα με την  βιβλιογραφία οφείλεται στον αργό εκσυγχρονισμό της Δημόσιας Διοίκησης στις χώρες αυτές. [5, σελ.271].

Κάτι που δεν οδηγεί σε συγκεκριμένα συμπεράσματα είναι ότι η χώρα εξίσωσε επίσης μαζί με τις άλλες κατηγορίες φόρων και τον ΦΠΑ. Αυτό δεν έχει κάποια λογική από πίσω. Οι αναλυτές πιστεύουν ότι απλά έτυχε να υπολογίσει την απώλεια εσόδων που ήθελε να καλύψει μέσω του ΦΠΑ σε αυτό το ποσοστό και έτυχε να είναι ίσο. [11,σελ.7170]. Όπως προείπαμε στην θεωρία, αυτός ο φόρος έχει τον πρώτο χρόνο σίγουρα μια πτώση στα έσοδα από την φορολογία Φυσικών και Νομικών Προσώπων. Έτσι δίνεται το βάρος στα έσοδα από την αναμενόμενα αυξημένη κατανάλωση και προσαρμόζεται αντίστοιχα ο ΦΠΑ εκ των υστέρων για να καλύψει την διαφορά.

ΟΥΚΡΑΝΙΑ

Στην Ουκρανία η κυβέρνηση υιοθέτησε το εν λόγω σύστημα το 2004. Αναμενόταν μείωση των εσόδων από την Φορολογία Φυσικών Προσώπων για το έτος 2004 κατά 0,5% και αύξηση κατά το έτος 2005 περίπου 5%. Τα έσοδα την πρώτη χρονιά έπεσαν κατά 1,3% (περισσότερο από το αναμενόμενο) ενώ τα έσοδα για το 2005 αυξήθηκαν κατά 4,1%. [5, σελ.263]. Τα έσοδα από την Φορολογία Νομικών Προσώπων παρέμειναν σχεδόν ίδια παρά την μείωση του συντελεστή από το 30% στο 25% λόγω της διεύρυνσης της φορολογικής βάσης, συγκεκριμένα κυμάνθηκαν από 30,6% του ΑΕΠ στο 29,2% το 2004, ενώ τα έσοδα για το 2005 εκτοξεύθηκαν στο 35% του ΑΕΠ για το 2005. [5, σελ. 263].

Ένας παράγοντας που δεν αναλύθηκε παραπάνω και αναλύθηκε στην περίπτωση της Ουκρανίας από τους μελετητές είναι ο ΦΠΑ, όπου η ύπαρξη του στην περίπτωση της Ουκρανίας συνέβαλλε κατά 66% στα έσοδα με την αλλαγή του συστήματος. [5, σελ.263]. Αφού πλέον οι πολίτες είχαν χαμηλότερους φορολογικούς συντελεστές, είχαν μεγαλύτερο διαθέσιμο εισόδημα το οποίο το κατανάλωσαν με αποτέλεσμα το κράτος να έχει αυξημένα έσοδα από τον ΦΠΑ.

Στο παρακάτω πίνακα φαίνεται η πορεία των εσόδων Νομικών Προσώπων (μαύρο) και Φυσικών Προσώπων (πράσινο) πριν και μετά τις αλλαγές του συστήματος.

ΠΗΓΗ: [5]

Στην περίπτωση της Ουκρανίας, όπως προαναφέρθηκε, υπήρξε αποτυχία στην μείωση της φοροαποφυγής και φοροδιαφυγής στα Φυσικά Πρόσωπα, καθώς οι εργοδοτικές εισφορές ήταν μεγάλες και η ανταποδοτικότητα μικρή για Ιδιώτες και Επιχειρήσεις, δρώντας ως αντικίνητρο για δήλωση του πλήρους εισοδήματος τους και των μισθών. [5,σελ.269]. Αντίθετα στα Νομικά Πρόσωπα που είναι απαλλαγμένα από αυτού του είδους την επιβάρυνση φάνηκε πράγματι βελτίωση. [5,σελ.270].

ΣΗΜΕΡΑ

Σήμερα το ακολουθούν περισσότερες χώρες ή σταθερά προχωρούν στο εξής σύστημα.

 ΠΗΓΗ: [5]

Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ

Αφού λοιπόν η αλλαγή του φορολογικού συστήματος από την προοδευτική στην επίπεδη φορολόγηση δεν ήταν απαραίτητα η αιτία που άλλαξε τόσο έντονα σε βραχυπρόθεσμο διάστημα τα οικονομικά μεγέθη και μεγάλη συζήτηση γίνεται για το αν θα μπορούσε να είχε πετύχει τα ίδια μεγέθη και το προηγούμενο φορολογικό σύστημα με τις αντίστοιχες επιπρόσθετες αλλαγές, γιατί το υιοθετούν όλο και περισσότερες χώρες του Ανατολικού Μπλόκ και αρχίζουν όλο και περισσότερες χώρες του Δυτικού Μπλόκ να το συζητούν;

Το μυστικό είναι στην δήλωση που ανέφερα παραπάνω του Πρωθυπουργού της Εσθονίας. Η ιδεολογική και φιλοσοφική αλλαγή του Κράτους προς την Επιχειρηματικότητα πρέπει να γίνεται σε όλους τους τομείς και πρώτα και κύρια στη φορολογία. Δεν έβαλα τυχαία την δήλωση του Στάινμπεκ στην αρχή. Η επιτυχία ενός Έθνους βρίσκεται στο να πείσει τους πολίτες του ότι όσο δημιουργούν για αυτό τόσο πιο πλούσιοι θα γίνονται σε αυτό. Και μαζί με αυτούς που δημιουργούν πολλά εν τέλει θα ωφελούνται και αυτοί που δημιουργούν λιγότερα. Αν ο εργαζόμενος δει τον εαυτό του ως έναν κακόμοιρο «προλετάριο» που χρίζει βοήθειας από το Κράτος εις βάρος ενός κακού επιχειρηματία ποτέ δεν θα γίνει ο ίδιος επιχειρηματίας και το Επιχειρήν θα πεθαίνει. Δεν λέω ότι δεν υπάρχουν περιπτώσεις που χρήζουν προστασίας. Δεν μπορούν όμως αυτές οι περιπτώσεις να γίνουν ο κανόνας. Όταν οι περισσότερες περιπτώσεις σε μια χώρα χρίζουν προστασίας, τότε η χώρα είναι σαν να αποδέχεται ότι κατοικείται από καθυστερημένους. Στην τελικά δεν είμαστε μια χώρα με κλειστό πολιτικό σύστημα ακόμα να μην μπορεί ο λαός να αποφασίσει.

Οι δραματικές αλλαγές και καταρρεύσεις μιας χώρας οδήγησαν σε ξεμπλοκάρισμα των μεταρρυθμίσεων που μέχρι τότε εμποδίζονταν από την κατεστημένη τάξη. [14,σελ.136]. Μάλιστα οι αλλαγές έγιναν με συγκλονιστικό τρόπο. Για παράδειγμα στην Ρουμανία το παλιό Κομμουνιστικό Κόμμα έβαλε την κουρτίνα του Σοσιαλδημοκρατισμού και κυβέρνησε με Πρωθυπουργό τον Ion Iliescu, με την πτώση του και την ανάληψη εξουσίας από τον Calin Popescu Tariceanu των φιλελευθέρων μέσα σε 48 ώρες ήρθε αλλαγή του συστήματος. [14, σελ.136].

Υπάρχουν δύο θεωρήσεις για την υιοθέτηση του συστήματος αυτού. Η μια είναι ότι οι κυβερνήσεις που το υιοθέτησαν ακολούθησαν καθαρά μη λογικές διαδικασίες και διαδικασίες ενστίκτου (heuristics). Από την άλλη η επικρατέστερη θεωρία είναι ότι οι κυβερνήσεις που το εφάρμοσαν έβλεπαν η μια από την άλλη. Η μια από την προηγούμενη και εφάρμοζαν με βάση την επιτυχία που έβλεπαν, ασχέτως πιο μέρος της επιτυχίας οφείλονταν στην συγκεκριμένη μεταρρύθμιση και ποιο όχι. [14,σελ.137]. Άλλωστε όλες οι έρευνες δηλώνουν ότι είναι πολύ δύσκολο να απομονώσουν τα αποτελέσματα μιας μεταρρύθμισης στην οικονομία, ακόμα και όταν δεν γίνεται καμία άλλη, πόσο μάλλον όταν γίνεται σωρία μεταρρυθμίσεων. Άλλωστε οι χώρες αυτές συμμετείχαν σε αμέτρητα συνέδρια και διαλέξεις όπου οι πολιτικοί και τεχνοκράτες μιας χώρας που εφάρμοζαν τις μεταρρυθμίσεις έλεγαν στις άλλες τα αποτελέσματα τους στον αγώνα τους για διάλυση της προηγούμενης Κομμουνιστικής «Λογικής». [14]. Οι χώρες αυτές είχαν τεράστια ποσοστά φοροδιαφυγής, φοροαποφυγής και Μαύρης Οικονομίας ήδη κατάλειπο από την Σοβιετική Εποχή. Στόχος τους ήταν η πάταξη τους πρωτίστως και δευτερευόντως τα Δημοσιονομικά Αποτελέσματα.

Στην τελική το ίδιο το IMF που στάθηκε αντίθετο στις αλλαγές παραδέχτηκε ότι το προηγούμενο σύστημα άφησε τόσο αποσαθρωμένο κρατικό μηχανισμός που δεν μπορούσε να προβλεφθεί η επιτυχία του εν λόγω συστήματος. Παραδέχτηκε ότι η εμπειρική παρατήρηση είναι προτιμότερη στην περίπτωση των πρώην Σοβιετικών Κρατών και εκεί το σύστημα έχει επιτύχει. [14,σελ.138].

Για εμένα ο Φόρος είναι ένα μέσο για να χρηματοδοτεί το κράτος Υπηρεσίες (κυρίως) και παροχές (δευτερευόντως) και έργα τα οποία κανείς ιδιώτης δεν θα κατασκεύαζε. Επομένως αυτοί που τα χρησιμοποιούν περισσότερο πρέπει να πληρώνουν περισσότερα. Επειδή δεν μπορούμε να μετρήσουμε πόσο χρησιμοποιεί καθένας κάθε Δημόσιο Αγαθό, θα πρέπει τουλάχιστον όλοι να συμβάλλουν το ίδιο. Επειδή είναι αδύνατον όλοι να συμβάλουν το ίδιο, αφού κάθε ένας έχει διαφορετικό πλούτο, να συμβάλουν μεν οι έχοντες περισσότερα περισσότερο σε ποσό, αλλά κάθε ευρώ τους να φορολογείται τουλάχιστον το ίδιο με κάποιον που δεν έχει πολλά. Θα πληρώσουν ούτως ή άλλως περισσότερα ως απόλυτο νούμερο. Άλλωστε στις ευνομούμενες χώρες οι πλούσιοι χρησιμοποιούν σαφώς λιγότερο τα Δημόσια Αγαθά από τους φτωχότερους.

Το προηγούμενο σύστημα δομήθηκε έτσι με μια σοσιαλίζουσα λογική που διέπει την χώρα μας από πολλά χρόνια (πριν γεννηθεί η γενιά μου). Η λογική αυτή λέει το εξής, ότι δηλαδή οι «πλούσιοι» θα πληρώνουν περισσότερα ΩΣ ΠΟΣΟΣΤΟ εισοδημάτων και οι «φτωχοί» λιγότερα ΩΣ ΠΟΣΟΣΤΟ εισοδημάτων και έτσι θα μειώνεται η ανισοκατανομή εισοδήματος στην χώρα και θα αναδιανέμει το κράτος μέσω της φορολογίας και των δαπανών του το εισόδημα πιο ίσα. Όχι Δίκαια … ίσα. Υπάρχει μεγάλη διαφορά και εξηγώ γιατί.

Υπάρχουν δύο αξίες οικονομικές πάνω σε  αυτό τον κόσμο. Η μια είναι το χρήμα και η άλλη είναι ο χρόνος. Όλοι οι άνθρωποι δίνουν χρόνο για χρήμα και το αντίστροφο. Δηλαδή ένας άνθρωπος που πάει στην δουλειά του για να βγάλει λεφτά και να καταναλώσει ώστε να επιβιώσει ή και να κάνει ζήσει λίγο καλύτερα, δίνει χρόνο από τον ελεύθερο του χρόνο και παίρνει πίσω χρήμα. Μερικοί άνθρωποι δουλεύουν τόσο ακριβώς ώστε απλά να ζουν. Και έχουν άπειρο ελεύθερο χρόνο. Άλλοι δεν έχουν «ελεύθερο χρόνο» και αποφασίζουν να θυσιάσουν περισσότερο από αυτόν στην εργασία τους ώστε να βγάλουν περισσότερα λεφτά και να ζήσουν στο μέλλον λίγο καλύτερα θυσιάζοντας το παρόν.

Αυτοί που βγάζουν τα λιγότερα τα ξοδεύουν όλα για να ζήσουν και να περάσουν καλά. Αυτοί που βγάζουν τα περισσότερα λεφτά έχουν δύο επιλογές. Η μια είναι να τα καταναλώσουν όλα. Η άλλη είναι να καταναλώσουν ένα μέρος και τα υπόλοιπα να τα επενδύσουν για να βγάλουν επίσης περισσότερα στο μέλλον. Στην πραγματικότητα όταν επενδύουν ένα χρηματικό κεφάλαιο, δίνουν παρελθόντα χρόνο που τον δαπάνησαν στην εργασία τους με την ελπίδα ότι αν πιάσει η επένδυση τους και βγάλουν περισσότερα ως κέρδος θα έχουν περισσότερο χρόνο τα παιδιά τους ελεύθερο ή και οι ίδιοι.

Αυτοί που αποφασίζουν να ξοδεύουν αφειδώς τα λεφτά τους και να δουλεύουν μόνο τόσο ώστε απλά να ζουν σε ένα προαποφασισμένο επίπεδο, δεν βλάπτουν κανέναν, αλλά χρειάζονται να δουλεύουν κάπου το 8ωράκι τους για να βγάζουν «τα προς το ζην». Γιατί αν δεν είχαν δουλειά, δεν θα είχαν που να αφιερώσουν τον λίγο χρόνο που θέλουν να αφιερώσουν για να βγάλουν τα λίγα λεφτά που θέλουν να βγάλουν και να ζήσουν. Χρειάζονται τις επενδύσεις της πρώτης κατηγορίας και φυσικά τον παραπάνω μόχθο της πρώτης κατηγορίας στον σημερινό χρόνο για να έχουν δουλειές σε μελλοντικό χρόνο.

Βέβαια αυτή η απόφαση της πρώτης κατηγορίας ενέχει ρίσκο. Γιατί αν η επένδυση που κάνουν πέσει έξω, τότε ο παραπάνω κόπος που κατέβαλλαν στο παρελθόν για να πάρουν περισσότερα λεφτά και οι στερήσεις τους για να επενδύσουν τα λεφτά αυτά, θα πάνε μέσα σε μια στιγμή χαμένες. Το ρίσκο το υπολογίζω ότι τους κοστίζει είτε σε παραπάνω λεφτά (=χρόνος που ξοδέψανε παλαιότερα) γιατί προσλαμβάνουν μια συμβουλευτική επιχείρηση για παράδειγμα ώστε να τους βοηθήσει να μειώσουν το ρίσκο τους, είτε σε παραπάνω χρόνο γιατί ειδάλλως θα πρέπει οι ίδιοι να κάτσουν και ψάξουν περισσότερες πληροφορίες, να το σκεφτούν καλύτερα, να βρούνε και από αλλού χρηματοδότηση κλπ. Επομένως εκτός από τον κεφάλαιο που δαπανούν για να κάνουν την επένδυση, που αντιπροσωπεύει κόπο και μόχθο και στερήσεις προηγούμενων ετών, υπάρχει και το ρίσκο που είναι ένα επιπλέον κόστος για αυτούς και κίνδυνος. Ψυχολογικό κόστος που μετράται επίσης σε χρόνο ή σε χρήμα.

Παρά τα όλα τα παραπάνω, έρχεται το κράτος μέσω της Προοδευτικής Φορολόγησης που έχει θεσπίσει, με την παραπάνω λογική του «κακού πλούσιου» και του «καλού φτωχού», και χωρίς καν να φιλοσοφεί τι είναι ο «πλούσιος» και τι ο «φτωχός» κοπανάει υπερβάλλουσα φορολόγηση στα ανώτερα κλιμάκια και χαρίζει τα πάντα στα χαμηλότερα κλιμάκια. Έτσι τιμωρεί αυτόν που δαπανά περισσότερο ελεύθερο χρόνο για να επενδύσει στο κέρδος του, και επιβραβεύει αυτόν που αποφασίζει να μείνει μεν εργαζόμενος για πάντα, αλλά να έχει άπλετο ελεύθερο χρόνο. Δηλαδή τιμωρεί αυτόν που πολλαπλασιάζει τον πλούτο όλων (αφού σε εκείνον θα δουλέψει και ο «χαλαρός» τύπος) και επιβραβεύει αυτόν που δεν δημιουργεί τίποτα αλλά καταναλώνει. Επιβραβεύει δηλαδή αυτόν που δεν ρισκάρει, δεν δουλεύει πολύ, δεν επενδύει.

Εγώ αυτό το θεωρώ το μεγαλύτερο πρόβλημα της χώρας μου που μας έφερε εδώ που μας έφερε. Οι παραγωγικοί άνθρωποι δεν έχουν κανένα κίνητρο να παράξουν αφού ξέρουν ότι όταν επενδύσουν κάτι θα βάλουν συνέταιρο το Κράτος μας χωρίς καν να τους βοηθήσει στην επένδυση και θα τους πάρει τα λεφτά τους (δηλαδή τον παραπάνω χρόνο που ξόδεψαν από τους υπόλοιπους) και θα τον χαρίσει στους «χαλαρούς» τύπους.

Γιατί να μην φορολογούνται όλοι με ίδιο συντελεστή. Να φορολογείται ο χρόνος που δαπανήσανε το ίδιο, αφού όλοι θα ζήσουν ίδια χρόνια. Να φορολογείται η Οικονομική Δραστηριότητα εν γένει. Να φορολογούνται όλοι με το ίδιο κριτήριο, δηλαδή ανάλογα με τον χρόνο που παρήξανε για την κοινωνία αυτή. Για τα κόστη που αναλάβανε. Ένας που σήκωσε μεγάλο κόστος να φορολογείται για κάθε παραπάνω δευτερόλεπτο που δούλεψε στην ζωή του το ίδιο με κάθε ένα δευτερόλεπτο που δούλεψε και ο «χαλαρός» τύπος. Να ξέρει όποιος αποφασίσει να επενδύσει νόμιμα σε αυτή την χώρα ότι δεν θα τιμωρηθεί για αυτή του την απόφαση. Και έτσι και αυτός θα έχει το κέρδος του και ο σήμερα άνεργος «χαλαρός» τύπος θα έχει δουλειά.

Έχει αποδειχθεί ότι χώρες που υιοθέτησαν το εν λόγω σύστημα, που δείξανε την παρακάτω φιλοσοφία είδαν το κεφάλαιο των επενδύσεων τους να ανεβαίνει κατακόρυφα από εσωτερικό αλλά και από εξωτερικό. [14].

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

ΦΟΡΟΑΠΑΛΛΑΣΣΕΤΑΙ «Ο ΠΛΟΥΤΟΣ»;

 Το ερώτημα θα ηχεί ορθό σε πολλά αυτιά. Πέρα από την προσωπική μου άποψη, ότι θα έπρεπε να φοροαπαλλάσσεται ούτως ή άλλως, με την υιοθέτηση του Flat Rate Tax στα εισοδήματα φυσικών προσώπων δεν φοροαπαλλάσσεται ο πλούτος.

Αλλά κατ’ αρχάς να ορίσουμε κάποτε σε αυτή την χώρα, τι είναι ο «πλούτος». Ο «πλούτος», όπως τον έχουν στα μυαλά τους οι περισσότεροι, είναι τρία πράγματα που προέρχονται από τα πολλά λεφτά. Το ένα είναι μεγάλη ακίνητη περιουσία. Το δεύτερο είναι μεγάλη κατανάλωση πολυτελών προϊόντων και δαπανηρή ζωή. Το τρίτο είναι το Κεφάλαιο για Επενδύσεις (γνωστό σε όλους τους Οικονομολόγους απλά ως «Το Κεφάλαιο»).

Με την μη κατάργηση των υπολοίπων φόρων, ο πλούτος δεν απαλλάσσεται της φορολογίας. Αφού η ακίνητη περιουσία φορολογείται ούτως ή άλλως (και μάλιστα κλιμακωτά), και η κατανάλωση (ειδικά η πολυτελείας) με μεγάλους συντελεστές ΦΠΑ.

Στην πραγματικότητα δεν φοροαπαλλάσσεται τίποτα. Φοροελαφρύνεται το λεγόμενο «Κεφάλαιο». Μέσω της μείωσης του φόρου (=τιμωρίας) των αποδόσεων του Επενδυτή Κεφαλαίου, φοροελαφρύνεται το Κεφάλαιο. Δηλαδή δημιουργείται κίνητρο στους πλούσιους, αντί να χαριεντίζουν την περιουσία τους σε σπατάλες και εισαγόμενα, να την επενδύουν συνέχεια εντός της χώρας. Παράλληλα δημιουργείται κίνητρο επενδύσεων και σε άλλες κατηγορίες που σήμερα δεν είναι πλούσιοι αλλά προτιμούν να σκορπάνε τα εισοδήματα τους. Το Κράτος δείχνει ότι σέβεται αυτούς που αποφασίζουν να γεννήσουν θέσεις εργασίας και ανάπτυξη ασχέτως τι περιουσία έχουν! Τους τιμά και τους φοροελαφρύνει και αυτό δεν έχει να κάνει με το αν είσαι πλούσιος ή φτωχός αλλά με το τι κάνει τα λεφτά που έχεις στην διάθεση σου και κυρίως ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ ΣΟΥ !

ΤΕΛΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Παρότι η κρίση μου είναι υποκειμενική και θετικά διακείμενη ως προς την Δικαιοσύνη στο συγκεκριμένο σύστημα φορολόγησης, οι στόχοι κάθε κυβέρνησης είναι που τελικά ορίζουν την αποτελεσματικότητα του και σε ποιους τομείς. [5, σελ.260]. Επομένως η στοχοθεσία προηγείται και της υιοθέτησης και της σχεδίασης του εν λόγω συστήματος.

Στα παραδείγματα φαίνεται ότι χώρες που το υιοθέτησαν με μικρές διαφορές είχαν διαφορετικά αποτελέσματα ανάλογα με τους στόχους που είχαν θέσει και μαζί με δεσμίδες άλλων μέτρων που το ακολουθούσαν.

Παρότι επιστημονικά δεν υπάρχει κάποια ορισμένη κατάληξη ως προς την συμβολή αυτού του συστήματος στην Οικονομία, οι έρευνες κρίνουν μια τέτοια μεταρρύθμιση από ουδέτερη (στην χειρότερη περίπτωση) έως θετική (στην καλύτερη περίπτωση). Σε καμία περίπτωση δεν επιδεινώθηκαν τα αποτελέσματα καμίας χώρας, ενώ υπήρξε καθαρά βελτίωση η οποία ενδεχομένως να μην προήλθε μόνο από την αλλαγή αυτή.

Όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα τα αποτελέσματα στις χώρες εφαρμογής ποικίλουν. Ο πίνακας δεν ξεχωρίζει την επίπτωση του Φορολογικού Συστήματος στα μεγέθη (αυτό αναλύθηκε παραπάνω) αλλά δείχνει ότι και άλλοι παράγοντες παίζουν κυρίαρχο ρόλο στα Δημοσιονομικά Αποτελέσματα σε κάθε χώρα, όπως και οι λεπτομέρειες εφαρμογής του και η στοχοθέτηση της χώρας.

Σημείωση:

PIT Revenue = Έσοδα από Φορολογία Φυσικών Προσώπων

CIT Revenue = Έσοδα από Φορολογία Νομικών Προσώπων.

Με άσπρο χρώμα το έτος πριν την αλλαγή. Με μαύρο χρώμα, ένα έτος μετά την αλλαγή. Με πράσινο χρώμα, δύο έτη μετά την αλλαγή.

ΠΗΓΗ: [5].

Σε κάθε περίπτωση κανείς επίσης δεν μπορεί να αποδείξει ότι το σημερινό σύστημα είναι πιο αποτελεσματικό, ενώ παράλληλα το θεωρώ εξίσου άδικο, παρότι δομήθηκε στην λογική της «Κοινωνικής Δικαιοσύνης», μια Δικαιοσύνη ιδιαίτερη που δεν μπορώ ούτε να την καταλάβω ούτε να την βρω στα Λεξικά Εννοιών και κανείς δεν μπορεί σαφώς να μου την υποδείξει. Φιλοσοφικά φυσικά στηρίζεται στα «Κοινωνικά Δικαιώματα» τα οποία δομήθηκαν με μόνο σκοπό την καταπάτηση των ατομικών που είναι πολύ συγκεκριμένα και σε αυτά τα δικαιώματα δομείται η επιχειρηματολογία μου.

Σε μοντέλο που έγινε για την περίπτωση της Γερμανίας, η υιοθέτηση ενός τέτοιου συστήματος χωρίς περαιτέρω αλλαγές αναμένεται να έχει επιπτώσεις οριακές στην εργασία (αύξηση 0,3%) και των εσόδων για κοινωνικές παροχές κατά 1,8% ενώ θα επιβάρυνε αρνητικά την ισοκατανομή πλούτου. [8]. Άλλες έρευνες πάλι ειδικά για την περίπτωση της Γερμανίας μιλούν για 2% ανάπτυξη στην εργασία [10], και 5% στις ΗΠΑ. [9]. ‘Άλλες έρευνες δείχνουν αρνητικά αποτελέσματα στις κοινωνικές παροχές και θετικά στην εργασία και την Ανάπτυξη. Τα αποτελέσματα λοιπόν ποικίλουν. Επομένως το μοντέλο από μόνο δεν έχει να λέει πολλά από άποψη αποτελεσματικότητας σε όλες τις περιπτώσεις. Το ζήτημα είναι το πλαίσιο και οι λόγοι που θα εφαρμοστεί. Η περίπτωση της Ελλάδος θεωρώ ότι είναι πολύ διαφορετική και αρκετά κατάλληλη.

Όσον αφορά πραγματικά ευγενείς και εθνικά ωφέλιμους αντικειμενικά στόχους που μπορεί να εξυπηρετούν οι φοροαπαλλαγές και σε αυτό το σύστημα, προσωπικά θεωρώ ότι μπορούν να εξυπηρετηθούν πολύ αποτελεσματικά από άλλου είδους παροχές που να είναι άσχετες από το φορολογικό σύστημα, προκειμένου αυτό να διατηρήσει την απλότητα του. Για παράδειγμα να μην υπάρχουν φοροαπαλλαγές για πολύτεκνες οικογένειες, αλλά να υπάρχει επίδομα πολυτέκνων και άλλες διευκολύνσεις άσχετες με το φορολογικό σύστημα που ο σκοπός του είναι καθαρά άλλος.

Το σύστημα αυτό είναι κατάλληλο για χώρες που μαστίζονται από υψηλά επίπεδα φοροδιαφυγής, φοροαποφυγής και διαφθοράς. Για χώρες που έχουν μεγάλο αριθμό αυτοπαπασχολούμενων ή θέλουν να δώσουν έμφαση στο ιδιωτικό Επιχειρήν των πολιτών τους και κίνητρα στις επενδύσεις. Ειδικότερα θετικό φαίνεται να είναι για χώρες που επιζητούν εισροή ξένων κεφαλαίων για επένδυση.  

Παράλληλα είναι κατάλληλο για χώρες που αναζητούν πλούτο. Είναι βέβαιο ότι η ανισοκατανομή μεγαλώνει, αλλά πλέον μιλάμε για πλούτο που δεν υπήρχε. Όχι για τον ήδη υπάρχον πλούτο ειδικά αν το εν λόγω μοντέλο στοχεύει στο Επιχειρήν και τις ξένες Επενδύσεις. Εν τέλει μιλάμε για μεγαλύτερα εισοδήματα για όλους ασχέτως ισοκατανομής. Ταιριάζει σε πολλά λοιπόν και με τα χαρακτηριστικά της χώρας μας. Είναι κατάλληλο για χώρες όπου η χειροτέρευση του επιπέδου ζωής των ανθρώπων δεν οφείλεται στην ανισοκατανομή πλούτου, αλλά στο ότι πια δεν δημιουργούν πλούτο. Τι να κάνει την ίση διανομή της φτώχειας όταν αδυνατείς να γεννήσεις πλούτο και παραγωγή πια έχοντας σκοτώσει την επιχειρηματικότητα; Καλύτερα θεωρώ να υπάρχει άνιση κατανομή του πλούτου, παρά ίση κατανομή της φτώχειας, σε παράφραση μιας έκφρασης του Winston Churchill.

Το ενδεχόμενο κόστος μεταβίβασης από το ένα σύστημα στο άλλο για την χώρα μας σημαίνει ότι αυτή η αλλαγή θα πρέπει να γίνει μεταβατικά και με πρόγραμμα, αφού πια δεν έχουμε τα περιθώρια να περιμένουμε για ορισμένα έτη με προϋπολογισμούς ελλειμματικούς. Δεν υπάρχουν πλέον περιθώρια για ελλείμματα. Ενδεχομένως να απαιτηθεί για να εφαρμοστεί το πρόγραμμα ένα διάστημα μέχρι να αποδώσει κατά το οποίο θα πρέπει να έρθει μια γενναία περικοπή δαπανών. Και αυτό επίσης αποτελεί πολιτική απόφαση ενός πολιτικού που να θέλει και να μπορεί να αναλάβει το κόστος μέχρι αυτό να γίνει.

Είναι πιθανόν στην χώρα μας να μην υπάρξει καν βραχυπρόθεσμο κενό με την εφαρμογή ενός τέτοιου μέτρου, καθώς σύμφωνα με την δική μου λογική, το μέτρο αυτό κατά την εφαρμογή του δεν θα αφήνει κανέναν με φοροαπαλλαγές. Σκοπός είναι να δώσει κίνητρα σε όλους να βγάζουν όσα περισσότερα χρήματα γίνεται θυσιάζοντας περισσότερο χρόνο τους στην εργασία ελεύθερα και αβίαστα. Επομένως έτσι θα αυξηθεί κατακόρυφα η φορολογική βάση. Παράλληλα οι όποιες φοροελαφρύνσεις θα μεταφερθούν στην κατανάλωση και λόγω του υψηλού ΦΠΑ θα έχει το κράτος επιπρόσθετα έσοδα.

Σημαντικό στοιχείο της επιτυχίας του παραπάνω συστήματος με βάση την μέχρι τώρα εμπειρία είναι να μην υπάρχουν άλλα αντικίνητρα δήλωσης των πλήρων εισοδημάτων. Όχι ότι αυτό θα οδηγήσει σε αποτυχία, αλλά αν οδηγήσει στα προηγούμενα αποτελέσματα θα έχει γίνει πολύ φασαρία για το τίποτα. Ένα τέτοιο στοιχείο που παίζει ρόλο φαίνεται να είναι οι εργοδοτικές εισφορές όπως φάνηκε στην περίπτωση της Ουκρανίας.

Όλα τα παραπάνω θεωρώ ότι τα έχει η χώρα μας. Και έτσι τείνω προς το παρόν σε αυτό το σύστημα ως καταλληλότερο για να επιτύχουμε σε βάθος 10ετίας αποτελέσματα εκεί που μας πονάει περισσότερο, δηλαδή στην νόμιμη και υγιή ανάπτυξη, συνοδευόμενο φυσικά από μια σειρά μέτρα που ενδεχομένως να το πλαισιώσουν και επιφυλάσσομαι να αναλύσω σε άλλα κείμενα.

Σινίκογλου Μιχάλης
Sinikoglou Michalis
B.Sc. Marketing and Communication (Athens University of Economics and Business)
M.Sc. in Services Management (Management Department, Athens University of Economics and Business)

ΠΗΓΕΣ:

[1] www.imerisia.gr/article.asp?catid=26516&subid=2&pubid=113210293

[2] “The Russian ‘flat tax’ reform”, Anna Ivanova, Michael Keen and Alexander Klemm, Economic Policy July 2005 Printed in Great Britain, The Institute For Fiscal Studies, 2005.

[3] “Evaluation of the results of personal income tax reform in Russian Federation”, Sinelnikov-Mourylev, S., S. Batkibekov, P. Kadochnikov and D. Nekipelov (2003), Institute for Economies in Transition Working Paper No. 52.

[4] “Myth and Reality of Flat Tax Reform: Micro Estimates of Tax Evasion Response and Welfare Effects in Russia”, Yuriy Gorodnichenko, Jorge Martinez-Vazquez, and Klara Sabirianova Peter, NBER Working Paper No. 13719, January 2008

[5] “Flat Income Tax Reforms”, Pablo Saavedra with contributions from Anton Marcincin and Juraj Valachy, Chapter 8, pages 253 – 280.

[6] http://www.minfin.gr/portal/el/resource/contentObject/id/906511d6-b24b-4bac-b394-f4e91b730fe0

[7] http://www.alfavita.gr/arthra /«να-πληρώσουν-οι-πλούσιοι»-αλλά-είναι-μόνο-144

[8] “Is a flat tax reform feasible in a grown-up democracy of Western Europe? A simulation study for Germany”, Clemens Fuest, Andreas Peichl, Thilo Schaefer, Int Tax Public Finance (2008) 15: 620–636.

[9] “Why not a true flat rate tax.”, Browning, E., & Browning, J. (1985). Cato Journal, 5, 127–143.

[10] “Efficiency and distribution effects of a revenue-neutral income tax reform.”, Heer, B., & Trede, M. (2003). ,Journal of Macroeconomics, 25, 87–107.

[11] “The “flat tax(es)”: principles and experience”, Michael Keen, Yitae Kim, Ricardo Varsano, Int Tax Public Finance (2008) 15: 712–751

[12] http://www.economist.com/node/3860731

[13] http://www.img.ee/en/taxation-baltic-states

[14] “Flatliners: Ideology and rational learning in the adoption of the flat tax”, ALEXANDER BATURO, JULIA GRAY, European Journal of Political Research 48: 130–159, 2009

[15] “The Flat Tax in Russia and the New Europe”, Alvin Rabushka, National Center for Policy Analysis,BRIEF ANALYSIS, No. 452, Wednesday, September 3, 2003