Η ΚΙΝΑ ΚΑΙ Η ΡΩΣΙΚΗ NOVAYA EKONOMICHESKAYA POLITIKA

Σκοπός του κειμένου δεν είναι να επικεντρωθεί σε αριθμούς και Οικονομικά μεγέθη που είναι βαρετά και αδιάφορα στους περισσότερους ανθρώπους που δεν γνωρίζουν Οικονομικά αλλά να περιγράψω μέσω ενός παραδείγματος ακόμα την οικονομική αναποτελεσματικότητα απολυταρχικών πολιτευμάτων, κάνοντας μια πρόβλεψη.

Η "ΝΕΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ"

Δεν χρειάζεται να γράψω πολλά για το "Οικονομικό Θαύμα" της Κίνας. Μια Οικονομία κλειστή με ένα Κομμουνιστικό Καθεστώς ανοίγει τα σύνορα της στις Διεθνείς Αγορές και δέχεται το Διεθνές Κεφάλαιο επιτυγχάνοντας από το 1978 και ύστερα εκπληκτικά οικονομικά αποτελέσματα.

Το εν λόγω Μοντέλο δεν είναι η πρώτη φορά που δοκιμάζεται. Έχει σαφείς διαφορές με το Κομμουνιστικό Μοντέλο της Σοβιετικής Ένωσης, υπό την σκιά του οποίου έζησε το Πεκίνο για περισσότερα από 40 χρόνια περίπου. Ωστόσο αυτές οι διαφορές ήταν εξαιρετικά κοντά σε μια προσπάθεια που έγινε και στην Σοβιετική Ένωση κατά την περίοδο μετά την Επανάσταση από τον ίδιο τον Λένιν. Ο Λένιν κατανόησε ότι η Ρωσία πρέπει να εκβιομηχανιστεί αν ήθελε να ανταγωνιστεί άλλες χώρες και να εξελιχθεί κοινωνικά. Οι πόροι για να γίνει αυτό δεν θα μπορούσαν θεώρησε να έρθουν από αλλού, εκτός από τον Καπιταλιστική Δύση. Έτσι άνοιξε τα σύνορα στο Διεθνές Κεφάλαιο προκειμένου να γίνουν επενδύσεις και να εκβιομηχανιστεί αναίμακτα η χώρα. Το 1921 λοιπόν διατάσσει την εκκίνηση της Νέας Οικονομικής Πολιτικής για την Ρωσία (Novaya Ekonomicheskaya Politika).

Κάθε Οικονομία ισοπεδωμένη έχει την ικανότητα να θέσει τα θεμέλια της αν υπάρξουν ορισμένες προϋποθέσεις. Στην περίπτωση της Novaya Ekonomicheskaya Politika (NEP) υπήρξαν οι προϋποθέσεις αυτές και έτσι από το 1921 έως το 1928, η Σοβιετική Ένωση γνώρισε τρομακτική ανάπτυξη όχι μόνο στον κλάδο της Βιομηχανίας αλλά και της Αγροτικής παραγωγής. Το σύστημα ήταν ένα μικτό σύστημα με περισσότερο έντονο τον Κρατικό παρεμβατισμό από ότι οπουδήποτε αλλού στον πλανήτη, αλλά οικονομικές ελευθερίες σχετικά με τις επενδύσεις και την περιουσία, φυσικά υπό την αυστηρή επίβλεψη του Κράτους.

Ο Ιωσήφ Τσουγκασβίλι (Στάλιν) που διαδέχθηκε τον Λένιν μόλις εκείνος πέθανε το 1924, ακύρωσε την μεταρρύθμιση του το 1928, οδηγώντας την Ρωσία σε μια τρομερή οικονομική δυσπραγία και λοιμό. Στην προσπάθεια εκβιομηχάνισης επέβαλλε πείνα στον αγροτικό πληθυσμό ο οποίος χρηματοδότησε αυτή την προσπάθεια με αποτέλεσμα εκατόμβες νεκρών τις οποίες όμως το καθεστώς άντεξε. Είναι γεγονός ότι οι εκατόμβες θυμάτων δεν επιλέχθηκαν τυχαία ανάμεσα στον πληθυσμό. Η "εκβιομηχάνιση" υπήρξε θαυμάσια ευκαιρία να ξεφορτωθεί το Καθεστώς Στάλιν τους "ενοχλητικούς". Έτσι σε αυτό το πλαίσιο έχουμε τρομερές εκκαθαρίσεις σε εθνικές ομάδες και πολιτικά συνδικάτα ακόμα και του Κομμουνιστικού Κόμματος.

Η ΚΙΝΑ

Σήμερα στην Κίνα έχουμε το εξής εκπληκτικό. Η ιστορία πήγε αντίθετα ακριβώς. Ο Μάο Τσετούγκ εφάρμοσε τις ιδέες του Στάλιν στο Οικονομικό Μοντέλο με τα ίδια ακριβώς αποτελέσματα στην αρχή. Το Καθεστώς άντεξε λόγω των κοινωνικών συνθηκών που θα είχε πολύ ενδιαφέρον να μελετηθούν και αυτές σε κάποιο άλλο κείμενο.

Το 1978 όμως η Κίνα άλλαξε πολιτική. Δεν μπορούμε φυσικά να μην αναφέρουμε ότι αυτό έγινε επί του εξαιρετικού ανθρώπου και πολιτικού Ντενγκ Ξιαοπινγκ. Από εκεί που ήταν μια αφανής χώρα, αδιάφορη για όλους και όχι σοβαρός αντίπαλος της Δύσης, έκανε μια στροφή που κατά την άποψη μου θα αφήσει ιστορία και έχει ένα εξαιρετικό ενδιαφέρον από Οικονομικής και Ιστορικής σκοπιάς. Εφάρμοσε ακριβώς το έργο που είχε ξεκινήσει ο Λένιν στην Ρωσία του 1921 και κόπηκε απότομα χωρίς να δούμε τα αποτελέσματα του. Δηλαδή εντός μιας Κομμουνιστικής χώρας, δημιούργησε έναν περιορισμένο και κρατικά ελεγχόμενο Καπιταλισμό για να βρεθούν οι πόροι της εκβιομηχάνισης.

Η χώρα "άνοιξε" σε έναν βαθμό τα σύνορα της στο Διεθνές Κεφάλαιο και κάλεσε επενδύσεις από όλο τον κόσμο. Επιχειρήσεις μετέφεραν εκεί τις παραγωγικές και βιομηχανικές τους δραστηριότητες προκειμένου να ρίξουν τα κόστη παραγωγής τους. Η Κίνα προσέφερε φθηνό εργατικό δυναμικό, ανελεύθερο σε έναν βαθμό και κρατικά καθοδηγούμενο, πράγμα πολύ βολικό αρχικά για τις δυτικές επιχειρήσεις. Έτσι εισέρευσε Κεφάλαιο στην Κίνα επενδυτικό που ανέπτυξε την Οικονομία της.

Αρχικά οι Εξαγωγές οδηγούσαν την Ανάπτυξη μέχρι πρόσφατα. Περίπου το 2000 αποφάσισε να αναπτύξει σταδιακά και την Εσωτερική Αγορά, καθώς οι εξαγωγές εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες και είναι ασταθείς. Η Εσωτερική Αγορά οδηγήθηκε κυρίως από κρατικές επενδύσεις οι οποίες έδωσαν θέσεις εργασίας και διένειμαν κάποια εισοδήματα στο εργατικό δυναμικό. Η Αστική Ανάπτυξη ήταν το αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής έτσι η Εσωτερική Αγορά οδηγήθηκε από έναν ακόμη παράγοντα, αυτόν της αγοράς ακινήτων, που αποτέλεσε την ατμομηχανή της Εσωτερικής ζήτησης της Οικονομίας της.

ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ

Μέχρι εδώ όλα καλά. Οι Πολυεθνικές έχουν φθηνό εργατικό δυναμικό, η Κίνα εισπράττει το όφελος από τις εξαγωγές της μέσω των Πολυεθνικών και μάλιστα σταδιακά αρχίζει να αναπτύσσει και τις δικές της Πολυεθνικές Επιχειρήσεις.

Μετά από μια ραγδαία πτώση στους Ρυθμούς Ανάπτυξης της τα τελευταία χρόνια της Κρίσης, φτάνουμε στην φετινή χρονιά, όπου μια σωρεία προβλημάτων αρχίζουν να εμφανίζονται χωρίς εμφανή λόγο και αιτία. Η πτώση τα προηγούμενα χρόνια αιτιολογήθηκε στην μειωμένη παγκόσμια ζήτηση λόγω της Κρίσης. Αν κανείς δει τα οικονομικά μεγέθη της Κίνας πραγματικά είναι πάρα πολύ δύσκολο να υποθέσει τί πάει λάθος. Οι ρυθμοί και τα υπόλοιπα μεγέθη φαίνονται τρομερά υγιή. Όμως η Κίνα έχει συνεχώς κατακόρυφες καταρρεύσεις του Χρηματιστηρίου της, οι εξαγωγές της βαίνουν μειούμενες, φαινόμενο αναντίστοιχο με την οικονομική κατάσταση της παγκόσμιας αγοράς και η Κίνα αναγκάζεται να υποτιμήσει το Γουάν (το νόμισμα της), ενώ είχε αρχίσει να απελευθερώνει την ισοτιμία του προς την ελεύθερη αγορά. Τι ακριβώς συνέβη;

Μιλώντας με έναν επενδυτικό σύμβουλο μεγάλης Πολυεθνικής Τράπεζας, συζητήσαμε το εν λόγω και ο ίδιος δεν είχε - ή δεν ήθελε - να μου δώσει μια απάντηση επάνω στο εν λόγω ζήτημα. Εδώ θα μου επιτρέψετε να κάνω μια πρόγνωση, που είναι ίσως και ο λόγος για τον οποίο ο Στάλιν ανέτρεψε την τόσο επιτυχή πολιτική του Λένιν και της Novaya Ekonomicheskaya Politika.

ΣΗΜΕΙΟ ΚΑΜΠΗΣ

Αυτή την στιγμή η χώρα της Κίνας είναι σε ένα σημείο καμπής. Καθώς η Οικονομία της Κίνας ανθούσε, "ξέχασε" τις απαιτήσεις μιας νέας Κοινωνικής Τάξης που αργά αλλά σταθερά δημιουργείται στην Κίνα. Αυτή η Τάξη είναι η Αστική Τάξη. Η Τάξη αυτή δεν είναι οι δουλοπάροικοι που το καθεστώς διένειμε στις θέσεις εργασίας με την βία και κατά το πως βόλευε τους κρατικούς αξιωματούχους του. Ζητούν καλύτερες συνθήκες εργασίας και καλύτερους μισθούς αντίστοιχους με την παραγωγική τους προσφορά. Το Καθεστώς χρειάζεται μεταρρυθμίσεις.

Το πρόσφατο βιομηχανικό ατύχημα στην Tianjin που στοίχησε την ζωή σε περισσότερους από 100 ανθρώπους είναι ένα δείγμα του ότι όχι μόνο η εργατική νομοθεσία της χώρας και οι κανονισμοί ασφαλείας είναι χαλαροί, αλλά και ότι η κυβέρνηση αδυνατεί να διαχειριστεί επικοινωνιακά Κρίσεις. Υπάρχουν φόβοι για την αγορά ακινήτων της, τους οποίους προσωπικά δεν τους συμμερίζομαι παρότι πράγματι η ζήτηση φαίνεται μειωμένη.

Αυτό που προσωπικά πιστεύω είναι ότι η βιομηχανική ανάπτυξη της Κίνας με την παρούσα κατάσταση πνέει τα λοίσθια. Η Εσωτερική Αγορά δεν πρόλαβε να αναπτυχθεί κυρίως επειδή το καθεστώς φοβάται την ανάπτυξη μιας κοινωνικής τάξης που ίσως το αμφισβητήσει στο μέλλον και ζητήσει περισσότερες ελευθερίες. Έτσι η Οικονομία της είναι εντόνως εξαρτώμενη από τις βιομηχανικές εξαγωγές της που βαίνουν μειούμενες. Οι τιμές τους καταρρέουν και το χρέος της Κίνας, σε Κεντρικό, Περιφερειακό και Επιχειρησιακό επίπεδο αυξάνει για να κρατήσει με το ζόρι τους ρυθμούς σε ένα υψηλό επίπεδο.

Τέλος υπάρχουν ορισμένα ερωτήματα που χρίζουν σκέψης. Είναι γνωστό ότι η Κίνα παράγει πλέον δικά της προϊόντα, εφάμιλλα με τα δυτικά. Πως και έτσι; Ένα από τα αποτελέσματα των ξένων επενδύσεων είναι η τεχνογνωσία που αυτές αφήνουν. Στα Οικονομικά το ονομάζουμε "technological spillover". Δηλαδή οι επιχειρήσεις που παράγουν για λογαριασμό μιας ξένης πολυεθνικής κομμάτια μιας τεχνολογίας ενός προϊόντος αποκτούν την τεχνογνωσία του ακόμα και όταν σταματήσουν να συνεργάζονται με τον δημιουργό της Τεχνολογίας. Αυτό ήταν ένα κόστος που οι δυτικές επιχειρήσεις δεν αναγνώρισαν, ή δεν το αξιολόγησαν δεόντως όταν επένδυσαν στην αχανή Κίνα. Με απλά λόγια, η Κίνα τους κλέβει τεχνολογία! Η κλεμμένη τεχνολογία γίνεται Κινεζικό Προϊόν, ανταγωνιστικό πια προς τον δημιουργό του, με αποτέλεσμα να χάνουν από μερίδια αγοράς πια. Να μην μιλήσουμε καν για τα προϊόντα "μαϊμού" τα οποία κατακλύζουν την παγκόσμια αγορά. Αυτό έγινε μάθημα στις δυτικές επιχειρήσεις που αποχωρούν από τις δραστηριότητες τους στην χώρα και τις μεταφέρουν σε άλλες χώρες εξίσου ανταγωνιστικές στο Επιχειρείν με την Κίνα.

Το παραπάνω είναι δεδομένο, συνεπάγεται όμως ένα ακόμα ερώτημα. Μπορεί η Κίνα να διατηρήσει τεχνολογία εφάμιλλη με τις δυτικές πολυεθνικές και να τις ανταγωνιστεί στα ίδια επίπεδα στην Παγκόσμια Αγορά σε βάθος χρόνου; Εκεί επίσης θεωρώ ότι το καθεστώς είναι ταφόπλακα στο εν λόγω. Έχει αποδειχθεί ότι τα απολυταρχικά καθεστώτα, παρότι μπορούν να προστατέψουν καλύτερα την τεχνολογία που γεννά το Κράτος, ή οι επιχειρήσεις του, δεν έχουν την ίδια αποδοτικότητα στις επενδύσεις τους, όσο τα ελεύθερα. Παρότι οι Κινέζοι μαθητές είναι άσσοι στα μαθηματικά, το καθεστώς τους στερεί την φαντασία, την πρωτοβουλία, και την ηγετική παιδεία, πράγματα θεμελιώδη προς την επιστημονική ανάπτυξη! Παρότι η Κίνα αυξάνει τους πόρους που επενδύει σε  Έρευνα και Ανάπτυξη (R&D) πιστεύω ότι σε βάθος χρόνου δεν θα είναι ικανές οι κινεζικές επιχειρήσεις να ακολουθήσουν τις δυτικές. Όσα έκλεψαν, έκλεψαν. Τώρα και αυτό χρήζει φιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων για να προχωρήσει. Η Κίνα επενδύει υψηλά ποσά και στην εκπαίδευση ανθρώπων της στα δυτικά εκπαιδευτικά ιδρύματα προκειμένου ακριβώς να πάρουν αυτά τα απαραίτητα συστατικά στοιχεία για την Ανάπτυξη της Κίνας προς νέους ορίζοντες, περισσότερο διατηρήσιμους. Όμως δεν θεωρώ ότι το εν λόγω θα έχει επιτυχία, σε ένα καθεστώς φόβητρο, που σκοπός του είναι να εμπνέει όχι ευκαιρία αλλά τον φόβο (ή τον σεβασμό), πλήττοντας την όποια πρωτοβουλία αναπτυχθεί. Άλλωστε αν ένα παιδί γεννάει σκέψη δεν θα είναι αποτέλεσμα της εκπαίδευσης του από τα 18 και μετά, αλλά αποτέλεσμα πολλών παραγόντων κατά την διάρκεια της παιδικής του ηλικίας.

ΚΑΤΑΚΛΕΙΔΑ

Δεν έχω μελετήσει την Κίνα σε τόσο μεγάλο βαθμό ώστε να έχω προτάσεις επάνω στο τι θα μπορούσε να κάνει. Άλλωστε η όποια αλλαγή πρέπει να είναι εκ των έσω γιατί θα είναι δύσκολο να διατηρηθεί η κοινωνική συνοχή. Όμως πλέον απαιτούνται Κοινωνικές Μεταρρυθμίσεις. Μπορεί άραγε το καθεστώς να αντέξει περισσότερη ελευθερία στους πολίτες του; Μπορούν άραγε οι πολίτες του να την διαχειριστούν; Και ποιες θα είναι οι συνέπειες για την Παγκόσμια Οικονομία από μια πτώση του Κινεζικού Γίγαντα αν αυτός δεν προσαρμοστεί;

Ο σεβασμός μου στην Κινεζική Ιστορία και Πολιτισμό είναι δεδομένος. Χαίρομαι για τις επιτυχίες μιας τόσο ιστορικής χώρας και την ανάπτυξη που έχει αυτή πετύχει τα τελευταία χρόνια. Τα παραπάνω ερωτήματα είναι περισσότερο κοινωνικού ενδιαφέροντος και αναμφίβολα είναι μια ευκαιρία να δούμε τι θα γινόταν αν η Novaya Ekonomicheskaya Politika του Λένιν παρέμενε στην Ρωσία. Θα οδηγούσε σε μια κατάρρευση το Κομμουνιστικό Καθεστώς όπως ο Στάλιν φοβήθηκε; Θα οδηγούσε σε μια νέα υπερδύναμη που δεν θα χρειαζόταν καθόλου τον πόλεμο για να επιβληθεί εφάμιλλη της Δύσεως; Ή θα οδηγούσε τελικά σε κοινωνική και οικονομική αστάθεια και δυσπραγία;

Σινίκογλου Μιχάλης

Sinikoglou Michalis 

B.Sc. Marketing and Communication (Athens University of Economics and Business)
M.Sc. in Services Management (Management Department, Athens University of Economics and Business)