ΤΟ ΔΙΛΛΗΜΑ ΩΣ ΤΑΚΤΙΚΗ ΧΕΙΡΑΓΩΓΗΣΗΣ: ΤΟ «ΠΑΛΙΟ» ΚΑΙ ΤΟ «ΝΕΟ»

Βλέπω τον περισσότερο κόσμο να αναλώνεται κάθε μέρα σε μικρά απτά μεν αλλά απλουστευμένα διλλήματα. Ένα από αυτά έχει γίνει το πολιτικό «κακέκτυπο» της εποχής μας και θα διατηρηθεί ενδεχομένως και για την επόμενη πενταετία. Αλλά θα επιθυμούσα να το αποδομήσω από σήμερα, και αν δεν το αποδομήσω, σίγουρα να το φθείρω έστω και ελάχιστα εξηγώντας λίγο τον τρόπο και τον λόγο που αυτό το δίλλημα δημιουργήθηκε, καθώς και ποιο είναι το πρέπον στην ανθρώπινη (δια)νόηση.

Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΚΑΙ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Πολύ σωστά ένας φίλος μου εχθές παρατήρησε, ότι η Επικοινωνία και το Μάρκετινγκ είναι πολύ στενά συνδεδεμένα παρότι ο ίδιος δεν έχει καμία σχέση με αυτά τα δύο αντικείμενα. Η Επικοινωνία είναι ένα μεγάλο μέρος του Μάρκετινγκ. Αλλά όλη η Επικοινωνία δεν είναι Μάρκετινγκ, και το Μάρκετινγκ σε ένα μικρό μόνο μέρος του είναι Επικοινωνία. Δεν μπορείς όμως να είσαι καλός στο ένα χωρίς να ξέρεις το άλλο και τουμπαλιν. Εκεί είσαι απλά διεκπεραιωτής μιας εργασίας. Ε λοιπόν, στην Πολιτική αυτά ταυτίζονται σχεδόν απόλυτα και αν όχι απόλυτα σε τεράστιο βαθμό. Η Πολιτική είναι η επιτομή των δύο αυτών αντικειμένων επομένως χρησιμοποιεί κατά κόρον εργαλεία και των δύο.

Θα μου πει κανείς, ότι αφού κάνει και τα δύο τόσο καλά, γιατί έχει τόσο κακά αποτελέσματα; Η Πολιτική συνολικά είναι τόσο κακή γιατί στερείται Στρατηγικού προσανατολισμού. Αλλά ο Στρατηγικός προσανατολισμός είναι άλλο θέμα αλλά το βασικό θεμέλιο των αποτελεσμάτων ενός σχεδίου Μάρκετινγκ και Επικοινωνίας.

Μεταξύ των άλλων η Επικοινωνία και το Μάρκετινγκ έχουν κάνει σαν κλάδοι αρκετά πειράματα αναφορικά με τον άνθρωπο και τα πορίσματα τους δεν είναι διόλου κολλακευτικά για το πνευματικό επίπεδο του «μέσου» ανθρώπου, αλλά έτσι είναι η φύση μας δυστυχώς. Αυτά τα πορίσματα όμως γίνονται τακτικές της Επικοινωνίας και του Μάρκετινγκ και είναι πραγματικά αμέτρητα. Εγώ θα αναφερθώ σε ένα μόνο, στο Δίλλημα.

Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΜΥΑΛΟ

Οι Κοινωνικές Επιστήμες συνολικά διαπίστωσαν λοιπόν τα εξής:

Πρώτον, ο άνθρωπος δεν μπορεί να σκεφτεί πληροφορίες και να επιλέξει (δηλαδή να επεξεργαστεί) περισσότερες επιλογές από δύο και το πολύ τρεις. Εντύπωση μου προκάλεσε αυτό όταν το διάβασα σε ένα βιβλίο του Edward Barnays ήδη από το 1930 ενώ μας το μαθαίνουν ακόμα και σήμερα και δεν είναι τυχαίο ότι στο Αμερικανικό πολιτικό σύστημα πάντα οι επιλογές είναι μεταξύ δύο.

Δεύτερον, ο άνθρωπος έχει την ανάγκη σχηματοποίησης των σκέψεων του. Η λέξη και το σημαινόμενο είναι κάτι διαφορετικό. Μπορεί διαφορετικό ακόμα και για κάθε άνθρωπο που συμφωνεί με τον άλλον. Γιατί ο μέσος άνθρωπος δεν έχει την ικανότητα να ερμηνεύσει τον κόσμο πραγματικά και να χρησιμοποιήσει τις σωστές λέξεις για τα σωστά πράγματα και έννοιες. Έτσι μεγάλο μέρος των νοημάτων που περικλείει στο μυαλό ενός ανθρώπου μια λέξη απλά εννοείται! Αν όμως κανείς το αναλύσει θα δει ότι τελικά το νόημα δεν είναι και τόσο ευκόλως εννοούμενο όσο αρχικά νόμιζε.

Τρίτον, ο άνθρωπος έχει την ανάγκη για «ταμπελοποίηση» (Labeling ονομάστηκε στην πολιτική επιστήμη). Δηλαδή έχει την ανάγκη να βάζει ταμπέλες στα πράγματα για να μπορεί να τα κατηγοριοποιήσει κάπως ώστε να αποφευχθεί η σκέψη, να κάνει μια επιλογή. Για παράδειγμα, είναι σαν το μυαλό να προσπαθεί να κάνει επιλογή για μια πρόσληψη, και να χωρίζει την στοίβα των Βιογραφικών με βάση ένα κριτήριο για να εξοικονομεί χρόνο (πχ η κατοχή Μεταπτυχιακού τίτλου). Έτσι ασχέτως πραγματικών ικανοτήτων πολλοί υποψήφιοι παραμελλούνται επειδή δεν έχουν την εν λόγω ιδιότητα.

Και τα τρία δεν είναι απαραίτητα κακά. Το αντίθετο μάλιστα. Ακόμα και στο σκάκι δεν είναι ο σκοπός να κάνεις την καλύτερη κίνηση, είναι να κάνεις κινήσεις καλύτερες από του αντιπάλου στον χρόνο που σου έχει διατεθεί. Η ανθρώπινη νόηση χρειάζεται να λειτουργεί γρήγορα. Άλλωστε η μέρα έχει μόλις 24 ώρες. Αλλά είναι μερικά ζητήματα που η ταχύτητα σκοτώνει. Ένα τέτοιο είναι η Πολιτική Επιλογή. Εκεί θεωρώ ότι η ταχύτητα εμπεριέχει πολύ μεγάλο κίνδυνο και μακροπρόθεσμες συνέπειες, ενίοτε ανεπίστρεπτες και πρέπει να την βλέπουμε οι άνθρωποι με την μέγιστη σοβαρότητα έναντι όλων των άλλων επιλογών μας στην ζωή (χωρίς υπερβολή).

ΤΟ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΟ ΔΙΛΛΗΜΑ

Έτσι από τα παραπάνω τρία γεννιέται το Επικοινωνιακό Δίλλημα (και από μερικά άλλα τα οποία όμως δεν είναι και τόσο σημαντικά και δεν ήθελα να κουράσω). Αρχικά οι πολιτικοί επιστήμονες και επικοινωνιολόγοι δημιουργούν κοινά. Χωρίζουν δηλαδή τον κόσμο σε κατηγορίες με βάση ορισμένα προσεκτικά επιλεγμένα κοινωνικά χαρακτηριστικά.

Έπειτα αναζητούν λέξεις που ο κόσμος τις βλέπει θετικά, και αν δεν βρίσκουν μια πολύ θετική ενίοτε δημιουργούν μια δική τους καινούρια, αντίθετη από μια που τους δημιουργεί κακούς συνειρμούς (για παράδειγμα «αντιΜνημόνιο» ή «αντιΚομμουνισμός», «αντίΚαπιταλισμός»). Και μετά αφού την χρησιμοποιούν συνεχώς και ασταμάτητα μέχρι να πάρει στην συνείδηση του κόσμου, όχι το πραγματικό της νόημα, αλλά αυτό που επιθυμούν, την «φορούν» οι ίδιοι σαν μια στολή καρναβαλιού και «ντύνονται» με αυτή, ή προσπαθούν να κάνουν το ίδιο για τον αντίπαλο με μια «κακή» λέξη. Δηλαδή να ταμπελοποιήσουν τον εαυτό τους και τον αντίπαλο, συνήθως τον εαυτό τους με μια καλή και τον άλλον με μια κακή.

Και φυσικά ο κόσμος τσιμπάει. Αρχίζει η κάθε λέξη να του γίνεται εμμονή, ανάλογα με το πόσο βαθιά του την έβαλαν στο μυαλό του μέσα και οδηγείται όπου ο Επικοινωνιολόγος επιθυμεί μόνο στο άκουσμα της λέξης αυτής.

Ενίοτε υπάρχει το ενδεχόμενο το δίλλημα να είναι υπαρκτό ή η ταμπέλα να είναι πραγματική και να εκφράζει όντως τον έναν ή τον άλλον, αλλά αυτό σε πολύ μικρό βαθμό στην πραγματικότητα είναι γεγονός. Στον μεγαλύτερο βαθμό αυτού του είδους τα πολιτικά, τουλάχιστον, διλλήματα, είναι «ψευτοδιλλήματα».

ΤΟ «ΠΑΛΙΟ» ΚΑΙ ΤΟ «ΝΕΟ»

Από την στιγμή που θα κατανοήσει κανείς τις κοινωνικές επιστήμες και ειδικά την Επικοινωνία και το Μάρκετινγκ αλλάζει ο τρόπος που αντιλαμβάνεται πια τον κόσμο. Βλέπει τον κόσμο ως έχει και όχι ως εικόνα. Αυτό είναι τρόπος σκέψης, είναι Φιλοσοφία, είναι Επιστήμη, είναι Λογική. Γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι δεν το κάνουν αφού είναι τόσο απλό; Γιατί απαιτεί κόπο. Και το ανθρώπινο μυαλό δεν θέλει να κουράζεται. Είναι σχεδιασμένο για να κρατά λίγα πράγματα και να κάνει «εύκολες» επιλογές. Για αυτό αυτά τα διλλήματα πάντα θα υπάρχουν γιατί πολύ απλά μας διευκολύνουν να κάνουμε την ζωή μας ευκολότερη και «γρηγορότερη».

Τι είναι όμως αυτό που με ενόχλησε σε αυτό το δίλλημα συγκεκριμένα; Προφανώς δεν θεωρώ ότι εγώ λειτουργώ διαφορετικά σαν άνθρωπος συνολικά, ούτε με ένα κείμενο (ακόμα και ολόκληρο βιβλίο να ήταν) θα εξαλείψω την ανθρώπινη φύση. Αυτό που με ενόχλησε είναι ότι αγαπώ πολλά «Παλιά». Τα λατρεύω για την ακρίβεια και δεν θέλω να τα δω μπροστά σε αυτόν τον οδοστρωτήρα που λέγεται «κοινωνικός παροξυσμός» να εξαφανίζονται.

Αρχικά θα αποδείξω ότι σε γενικές γραμμές το «Παλιό» είναι «καλύτερο» από το καινούριο. Πρώτον το «Παλιό» κάποτε ήταν «Νέο». Δηλαδή κάποιοι άνθρωποι κάποτε, το εισήγαγαν στην κοινωνία ως κάτι το «Νέο». Τα χρόνια πέρασαν και τo ίδιο ακριβώς πράγμα έγινε «Παλιό». Αν είναι κακό σήμερα, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ήταν κακό και τότε που εισήχθηκε, ούτε σημαίνει όμως ήταν καλό απαραίτητα. Αν ήταν καλό ή κακό κάθε τι χρίζει αναζήτησης και δεν σχετίζεται με το «Παλιό» ή το «Νέο». Πάντως αναμφίβολα κάποτε το «Παλιό» ήταν «Νέο» και στο μέλλον το «Νέο» θα γίνει «Παλιό». Ακόμα και αν πράγματι το «Νέο» είναι Νέο, γιατί υπάρχει το ενδεχόμενο το Παλιό να ντυθεί και ως «Νέο». Σας μπέρδεψα ίσως λίγο;

Υπάρχει όμως ένας τρόπος να ελέγξουμε τι πετάμε από το Παλιό και τι το αντικαθιστούμε με κάτι Νέο; Προφανώς, και το διάβασα από έναν άνθρωπο που τότε ήταν το «Νέο». Τον Friedrich A. Hayek, οποίος εισήγαγε ή σχηματοποίησε έναν ολόκληρο κόσμο ιδεών και αρχών και τον έκανε Πολιτική Ιδεολογία. Οι πολιτικές σκέψεις του ήταν τόσο νέες εκείνη την εποχή (για την χώρα μας ακόμα είναι) που θα μπορούσε με επαναστατική ρητορική και μανία να ξηλώσει τα πάντα στο πέρασμα του. Το Παλιό (όχι απαραίτητα το «Παλιό»), για να παραμένει τόσα χρόνια έχει μια χρησιμότητα, ακόμα και αν εμείς δεν την καταλαβαίνουμε ποια είναι. Έτσι, για να καταργηθεί και να αντικατασταθεί από κάτι Νέο (πόσο μάλλον «Νέο»), πρέπει πρώτα να ελεγχθεί στα επιμέρους κομμάτια του, να αποδειχθεί επιβλαβές, και το κομμάτι, το αίτιο δηλαδή που το καθιστά επιβλαβές να κοπεί και να αντικατασταθεί από κάτι νέο. Είναι δηλαδή σαν να έχουμε ένα δέντρο καθόλα υγιές και ένα από τα κλαδιά του είναι άρρωστο. Δεν θα ξηλώσουμε το δέντρο να βάλουμε ένα Νέο. Πρώτα θα ελέγξουμε από πού ξεκινάει και μέχρι που έχει φτάσει η αρρώστια του και μετά θα κόψουμε εκείνη τα κλαδάκια που είναι άρρωστα και θα τα μπολιάσουμε με νέα υγιή.

Δηλαδή, το Νέο με φειδώ πρέπει να αντικαθιστά το Παλιό και πάντα θα είναι υποδεέστερο του Παλιού, που έχει εμπειρία και κοινωνική χρησιμότητα και μαζί με το Παλιό θα δημιουργήσει το Καλό. Μόνο του το Νέο σίγουρα θα είναι  χειρότερο από το Παλιό, και στην τελική ενώ το Παλιό ορίζεται μόνο του, το Νέο δεν ορίζεται χωρίς το Παλιό. Ακόμα και σαν Έννοια.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ

Ένα παράδειγμα Παλιού που έπρεπε να αντικατασταθεί έδωσε στο εξαιρετικό βιβλίο του ο Μάρκος Δραγούμης «Πορεία προς τον Φιλελευθερισμό», όπου ανέλυσε με λίγα λόγια μια κοινωνία στην Αφρική, όπου οι γυναίκες που ήταν να παντρευτούν πρώτα πήγαιναν με όλη την φυλή και μετά τους δινόταν άδεια να παντρευτούν. Δεν το θυμάμαι ακριβώς αν ήταν έτσι αλλά περίπου το νόημα θυμάμαι. Όταν λοιπόν ξέσπασε το AIDS η συγκεκριμένη παράδοση (το Παλιό) ήταν επιβλαβές, γιατί προφανώς μεταδίδονταν αστραπιαία σε όλους η ασθένεια και αιτία ήταν και αυτό το Παλιό. Ο απευθείας γάμος θα περιόριζε τουλάχιστον τον ρυθμό εξάπλωσης της ασθένειας στην Αφρική. Έτσι έγινε προσπάθεια για κατάργηση της εν λόγω παράδοσης, αφού όμως αποδείχθηκε ότι είναι επιβλαβής! Όχι ντε και καλά για να αντικατασταθεί από κάτι Νέο το οποίο έγινε μάλιστα και αυτοσκοπός!

Ένα παράδειγμα Νέου που αποδείχθηκε επιβλαβές, ήταν η Πανώλη. Επάνω στην εποχή που ο Μεσαίωνας άρχισε να βρίσκει τα πατήματα του και να μπαίνει κάποια μορφή τάξης και ψήγματα πολιτισμού στην Δύση, έφτασε η Πανώλη (ο Μαύρος Θάνατος) από την Ανατολή. Αστείο φαίνεται το παράδειγμα αλλά και όμως αυτό ήταν κάτι Νέο. Ένα καινούριο δεδομένο που ξήλωσε την προηγούμενη τάξη πραγμάτων. Βέβαια αυτό είχε και κάποια θετικά αντικτύπα τελικά μετά από πολλά χρόνια (πχ αναπτύχθηκε η έμμισθη εργασία) αλλά αυτό είναι ολόκληρο θέμα και δεν αφορά την καταστροφή που επέφερε στην κοινωνία εκείνη την εποχή.

Όσον αφορά τα πρόσωπα στην πολιτική, είναι περιττό να πω, ότι ένας «Νέος» είναι βέβαιο ότι είναι άπειρος, δηλαδή δεν έχει πείρα. Δεν είναι απαραίτητο ότι αντιπροσωπεύει κάτι Νέο, δηλαδή μπορεί τα μυαλά του να είναι παλιά και οι ιδέες του επίσης. Επίσης μπορεί πράγματι να είναι Νέος, αλλά να είναι και χαζός ταυτόχρονα. Ή εμμονικός. Ή αμόρφωτος. Ή διεφθαρμένος. Ή ανήθικος. Ή αδιάφορος. Γιατί δηλαδή και ποιος μας λέει ότι ένα πρόσωπο Νέο (ή «Νέο») είναι απαραίτητα και καλό; Που το είδαμε αυτό να επαληθεύεται και κριτήριο να είναι η Νεότητα; Σίγουρα το Νέο θα είναι όμως μη έμπειρο. Άρα όσο Ανήθικος, Αμόρφωτος, Διεφθαρμένος, Εμμονικός, Χαζός και να είναι ένας Παλιός, έχει το πλεονέκτημα έναντι ενός Νέου που είναι ίδιος ότι τουλάχιστον έχει εμπειρία! Που και αυτή είναι μια βασική εκπαιδευτική διαδικασία. Και σήμερα έχουμε πολιτικούς που λένε «δεν ήξερα/δεν το περίμενα/δεν το φανταζόμουν, ότι τα πράγματα θα γίνουν έτσι», και προφανώς είναι Νέοι. Και τώρα μάθανε (?) αλλά με τι κόστος τελικά;

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Όλοι μας οφείλουμε κατ’ αρχάς να προστατεύουμε το Παλιό σε γενικές γραμμές, όχι να το πυροβολούμε υποστηρίζοντας σε γενικές γραμμές το Νέο. Από εκεί και μετά οφείλουμε όταν βλέπουμε ότι κάτι δεν πάει καλά, να εντοπίζουμε που είναι το πρόβλημα. Από όλο το Παλιό, ποιο κλαδί έχει το πρόβλημα, ποιο κλαδί είναι άρρωστο, και μετά αυτό το κλαδί και μόνο αυτό να το αντικαθιστούμε με κάτι Νέο (το κλαδί που μπολιάζουμε το Παλιό Δέντρο), που όμως πρώτα το έχουμε ελέγξει από όλες τις απόψεις και είναι συμβατό με το Παλιό (το Δέντρο δηλαδή του παραδείγματος) αλλά και μας δίνει τα επιθυμητά αποτελέσματα. Δηλαδή το Νέο πρέπει να είναι συμβατό και σε αγαστή συνύπαρξη με το Παλιό και επίσης πρέπει να μας λύνει το πρόβλημα! Όχι να μας δημιουργεί καινούρια.

Επίσης οφείλουμε πάντα να ελέγχουμε, είναι πράγματι το «Νέο» Νέο και το «Παλιό» Παλιό; Ειδικά στην πολιτική, αλλά και στα προϊόντα σε μεγάλο βαθμό πρέπει να κάνουμε αυτή την σκέψη. Είναι πράγματι το κάθε τι αυτό το οποίο επικαλείται ότι είναι; Γιατί συνήθως στους ανθρώπους, τουλάχιστον, εκείνος που έχει την ανάγκη να δηλώσει ότι είναι κάτι, μάλλον δεν είναι τελικά αυτό που δηλώνει. Για αυτό έχει και την ανάγκη να το πει φωναχτά. Για να πείσει ότι είναι αυτό που δεν είναι.

Εν πάση περιπτώσει, δεν είμαι εγώ αυτός που θα διορθώσει τον κόσμο. Εγώ απλά επειδή είμαι Έλληνας, και ο Ελληνισμός είναι Παλιός, πολύ Παλιός, φοβάμαι ότι η μανία για το Νέο θα ξηλώσει όλα τα καλά και άξια του Ελληνισμού και για αυτό και είχα την ανάγκη να γράψω κάποιες σκέψεις μου. Όχι για να μην αλλάξει τίποτα, αλλά για να αλλάξουμε μόνο αυτά που πρέπει και είναι χρήσιμα για το Έθνος μας, τον λαό μας, τις επιχειρήσεις μας, την ηθική μας, το κράτος μας.