ΦΑΝΤΑΣΙΑ, ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Ο «ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ».

Πρόσφατα είχα δύο εξαιρετικά ερεθίσματα από τον Ευγένιο Τριβιζά. Ο Ευγένιος Τριβιζάς είναι ένας πνευματικός άνθρωπος, ο οποίος είναι και ο μεγαλύτερος παραμυθάς της εποχής μας. Είναι γνωστός σαν όνομα σίγουρα στους γονείς, ωστόσο από καιρό έχω διαπιστώσει ότι έχει και μια άλλη διάσταση, αυτή του πνευματικού ανθρώπου που παλεύει για να αλλάξει κάτι σε αυτή την χώρα προς το δημοκρατικά καλύτερο.

Αλήθεια τι μπορεί να βρίσκω σε έναν παραμυθά, εγώ ένας άνθρωπος που σπούδασε Διοίκηση Επιχειρήσεων, Μάρκετινγκ και Επικοινωνία; Ένας τεχνοκράτης… Όσα και να πω φοβάμαι ότι θα είναι πολύ λίγα για αυτόν τον άνθρωπο. Θα σας πάω όμως και εγώ σε ένα ταξίδι όπως τα δικά του, ένα «τεχνοκρατικό» ταξίδι, για να διαπιστώσετε και οι πιο κακόπιστοι την πνευματική διαύγεια αυτού του ανθρώπου. Του «παραμυθά» μας.

Σε μια τοποθέτηση του που την παρακολούθησα και έγινε από το TEDxACADEMY [1], έλεγε ότι το εκπαιδευτικό μας σύστημα στερεί από τα παιδιά και συνεπώς από την Κοινωνία μας σήμερα την φαντασία και γεννάει ανθρώπους με «τετράγωνη» λογική κάτι που έχει σημαντικές επιπτώσεις στην Οικονομία και είναι μέρος των αιτιών και της χαμηλής ανταγωνιστικότητας της Οικονομίας μας.

ΦΑΝΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΪΟΝΤΑ

Ορθώς και με παραδείγματα υποστηρίζει ότι τα περισσότερα προϊόντα στον κόσμο δημιουργήθηκαν από την φαντασία και την επίλυση πραγματικών προβλημάτων από ανθρώπους που έβαλαν την φαντασία τους να δουλέψει. Ακόμα και στις περιπτώσεις όπου δεν ήταν οι ίδιοι οι εφευρέτες αυτοί οι οποίοι έκαναν επιχειρηματικό εγχείρημα και εμπορικό προϊόν την ιδέα τους αυτό, δηλαδή το προϊόν δεν παύει να είναι το αποτέλεσμα της φαντασίας ενός ανθρώπου που έζησε και αποφάσισε να επιλύσει ένα πρόβλημα.

ΦΑΝΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Άλλωστε ο ίδιος ο Einstein είπε ότι η φαντασία του ανθρώπου είναι ανεξάντλητη, ενώ η γνώση είναι περιορισμένη σε αυτά που γνωρίζουμε και στον τρόπο που τα καταλαβαίνουμε και ο ίδιος είπε πως η φαντασία του ήταν πολύ χρησιμότερη σε όσα ανακάλυψε από ότι η γνώση. Και αυτό είναι εν μέρει και οικονομική τοποθέτηση. Όπως επίσης μια καθαρώς Οικονομική τοποθέτηση έκανε ο Thomas Edison όταν είπε ότι δεν χρειάζεται απολύτως τίποτα για να γίνει κανείς εφευρέτης παρά φαντασία και ένα σωρό από σκουπίδια.

Άλλωστε οι περισσότεροι οικονομολόγοι ξέρουν ότι η τεχνολογία που αποτελεί προϊόν της φαντασίας (όπως όλοι οι εφευρέτες αναφέρουν), όχι απλά είναι ένας εκ των τριών κυριότερων οικονομικών και αναπτυξιακών πυλώνων μιας Οικονομίας, αλλά αποτελούν και ανταγωνιστικό πλεονέκτημα των υπερδυνάμεων στο διεθνές στερέωμα. Η ίδια αυτή φαντασία και η τεχνολογία που την ακολουθεί είναι που βοήθησε στην κατάρρευση των οικονομικών αντιλήψεων του παρελθόντος, όπως αυτή του Malthus όπου έλεγε ότι η γη μπορεί να θρέψει πεπερασμένους ανθρώπους περί το 1800 μ.Χ. Η Τεχνολογία έχει ανατρέψει το εν λόγω θεώρημα.

ΦΑΝΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ

Η φαντασία και η τεχνολογία έχουν συμβάλει όσο κανείς άλλος παράγοντας και σε κοινωνικές αλλαγές χωρίς προηγούμενο. Ο λόγος που οι χώρες που είναι ανεπτυγμένες έχουν χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης είναι ότι ο βασικός παράγοντας πια που μένει να τις εξελίσσει περισσότερο είναι η τεχνολογία. Αυτές που είναι υπανάπτυκτες αρχίζουν σταδιακά να εισάγουν την τεχνολογική υπεροχή των ανώτερων χωρών (αυτό γίνεται με μια σειρά τρόπων τους οποίους δεν θα τους αναφέρω στο παρόν κείμενο) και αναπτύσσονται γρηγορότερα, δηλαδή με μεγαλύτερους ρυθμούς ανάπτυξης από ότι οι ανεπτυγμένες. Άρα η τεχνολογία πράγματι συμβάλει και στην εξίσωση του βιοτικού επιπέδου των ανθρώπων στη γη.

Παράλληλα η φαντασία ήταν που έκανε τους μεγάλους στοχαστές της Αναγέννησης να ερμηνεύσουν έναν διαφορετικό κόσμο, ακόμα και μέσω της Αρχαίας Γνώσης των Αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων και φιλοσόφων που πράγματι με την φαντασία τους έκαναν εξαιρετικές ανακαλύψεις που ακόμα και σήμερα μας γεμίζουν θαυμασμό. Μέσω της ελευθερίας σκέψης δηλαδή και της φαντασίας που αυτή γεννά εξελιχθήκαμε ως άνθρωποι.

Για αυτό και η φαντασία πολεμήθηκε από όλα τα απολυταρχικά καθεστώτα, εκ των «δεξιών» και εξ «αριστερών» του πολιτικού φάσματος. Γιατί κάνει τους ανθρώπους να σκέφτονται πολλές αλήθειες εκεί που το καθεστώς στήνει έναν και μονολιθικό τρόπο σκέψης ανάλογα με το πώς εξυπηρετείται και για αυτό και τα καθεστώτα όσο πιο απολυταρχικά είναι είθισται τόσο πίσω να μένουν τεχνολογικά από τα πιο ελεύθερα πολλώ δε μάλλον εκ των δημοκρατικών. Υπάρχει βέβαια ένα είδος φαντασίας που κάθε καθεστώς επιτρέπει, αυτή που το βολεύει και το εξυπηρετεί κυρίως μέσω μιας «στρατευμένης» τέχνης. Βέβαια δεν αργεί η ώρα που το μονολιθικό σκεπτικό των ανθρώπων του εξαλείφει ακόμα και αυτό το κομμάτι από φοβικά σύνδρομα, αλλά αυτό αφορά την ιστορία.

ΦΑΝΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ

Όλο και περισσότερο αρχίζω και πιστεύω, ότι το Μάνατζμεντ θα πρέπει να είναι «φανταστικό». Τι θέλω να πω με αυτό; Προφανώς το Μάνατζμεντ δεν πρέπει να σταματήσει να σκέφτεται με νούμερα και αποτελέσματα. Πρέπει όμως να βρίσκει λύσεις σε υπαρκτά προβλήματα. Οι λύσεις φαίνεται εκ της ιστορίας των επιχειρήσεων ότι δεν ήταν πάντα «ορθόδοξες». Τα μεγάλα προβλήματα λύνονταν με ανορθόδοξες λύσεις. Λύσεις δηλαδή καινοτόμες που για πρώτη φορά εισάγονταν σε έναν κλάδο, λύσεις τολμηρές κόντρα σε υπάρχουσες και κατεστημένες, πολλές φορές χρεοκοπημένες αντιλήψεις. Ακόμα και μέσα στις ίδιες τις επιχειρήσεις, λύσεις που αναγκάζονταν να είναι κόντρα στην κουλτούρα τους, αδιανόητες παρά το ότι το πρόβλημα απειλούσε να τις καταστρέψει.

Και για αυτό πολλές φορές οι επιχειρήσεις αποφασίζουν να «νοικιάσουν» Συμβούλους για να τους λύσουν υπαρκτά προβλήματα, για να τις βγάλουν ουσιαστικά έξω από το καλούπι από το οποίο σκέφτονται. Αυτό μου το είχε πει και ένας Σύμβουλος Επιχειρήσεων πολυεθνικής συμβουλευτικής εταιρίας όταν είχε έρθει να μας παρουσιάσει τον χώρο του στο Πανεπιστήμιο μας στα πλαίσια του Μεταπτυχιακού μας Προγράμματος. Μάλιστα εκείνη την μέρα μόλις είχε γυρίσει από ένα ταξίδι στην Αγγλία όπου εισήγαγαν μια καινοτόμα λύση σε ένα χρόνιο πρόβλημα. Φυσικά δεν ανέφερε λεπτομέρειες.

Το ίδιο ακριβώς διαβάζω και σε βιβλία Μάνατζμεντ – φυσικά όχι ελληνικά – και ιδιαίτερη εντύπωση μου έκανε ένα του Harvard που έχει την φαντασία σε μια περίοπτη θέση στον κόσμο της Διοίκησης Επιχειρήσεων [2] και τονίζει πόσο σημαντικό είναι για το Management μιας μεγάλης επιχείρησης να υπάρχει μυαλό ανοικτό στις αλλαγές και σε καινοτομίες.

ΦΑΝΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ

Η Ελλάδα γεννάει παιδιά που είναι μαθημένα να διαβάζουν αλλά όχι να μαθαίνουν. Το πρόβλημα είναι ότι το εκπαιδευτικό μας σύστημα είναι έτσι δομημένο που γεμίζει τα κεφάλια των παιδιών από άχρηστες για την μετέπειτα ζωή τους γνώσεις και τους καλλιεργεί λανθασμένα πρότυπα. Αυτό το «κακό» περνάει από γενιά σε γενιά και περνάει και στην Οικονομία και στην Κοινωνία κατά τρόπο καταστροφικό.

Ο Albert Einstein έλεγε ότι δεν χρειάζεται να ξέρω κάτι το οποίο μπορώ να ανατρέξω στα βιβλία και να το βρω γιατί μου «δεσμεύει» σκέψη που θα μπορούσα να την μεταθέσω σε κάτι παραγωγικό. Και πράγματι έτσι είναι. Ενώ το σχολείο στην Ελλάδα μαθαίνει τα παιδιά σε στείρα αποστήθιση ώστε να γράψουν σε ένα χαρτί τις εξετάσεις τους ανάλογα με την βαθμίδα τους και να προχωρήσει η αξιολόγηση τους. Την Παρασκευή στο Δημοτικό γράφαμε Κριτήριο Αξιολόγησης (έτσι ονομάζονταν) αποστήθιση την ορθογραφία της εβδομάδας και τις «Λέξεις της Καρτέλας», αποστήθιση μέχρι και στα μαθηματικά. Και ο εκπαιδευτικός μην τυχόν και πάρει την οποιαδήποτε πρωτοβουλία… καταστράφηκε. Μια κοινωνία άβουλων όντων που αντί να μας μαθαίνουν να ψάχνουμε και να σκεφτόμαστε μας μαθαίνουν να αποστηθίζουμε.

Λες και είμαστε «δημόσιοι υπάλληλοι» της εποχής του Ντοστογιέφσκι… και έτσι δημιουργείται ένα όραμα εθνικό για κάθε νέο άνθρωπος της κοινωνίας που δεν είναι άσχετο από το δημόσιο και που είχα καυτηριάσει σε άλλο κείμενο μαζί με την στρέβλωση εννοιών που αυτό συνεπάγεται και τα βάρη στην Οικονομία. [3] Και αυτό λέει και ο Ευγένιος Τριβιζάς στις τοποθετήσεις του. Αυτό που με ευστοχία είχε παρατηρήσει ο Ντοστογιέφσκι στην Ρωσία του 1850 μ.Χ. και που ακόμα και σήμερα μπορεί να το παρατηρήσει κανείς στην χώρα μας.

Φυσικά μέρος της εν λόγω νοοτροπίας έχει ποτίσει και τον ιδιωτικό τομέα της χώρας μας, όπου η πρωτοτυπία μόνο κατά τα φαινόμενα υπάρχει. Οι ανήσυχοι άνθρωποι παραμένουν στο περιθώριο, όχι μόνο από τον Δημόσιο αλλά και τον ιδιωτικό τομέα που προτιμά μονολιθικούς υπαλλήλους στοχευμένους σε ένα πράγμα όπου κάποια στιγμή μπορεί να τους δώσει και τίτλο. Όπως και στο Δημόσιο. Φυσικά όλοι επικαλούνται το πόσο ανοιχτοί είναι σε νέα μυαλά, αλλά αυτό που προσωπικά βλέπω είναι ότι τα μυαλά πετάνε για το Εξωτερικό και εδώ μένουν οι «υπάλληλοι» που μάλιστα κάποια στιγμή γίνονται και Διευθυντές. Οι άνθρωποι με πραγματικές ικανότητες Ηγεσίας και πολύπλευρη προσωπικότητα πετούν για άλλες πολιτείες. Σε αυτή την χώρα ένας δημιουργικότατος απόφοιτος της Καλών Τεχνών ή της Ιστορίας της Τέχνης, δεν έχει θέση στον κόσμο των επιχειρήσεων παρά τις ενδεχόμενες Ηγετικές του Ικανότητες… πρέπει να μπει στο Δημόσιο. Μας είναι αδιανόητο ένας Υπουργός Οικονομικών να είναι απόφοιτος Γεωπονίας… Δεν κοιτούμε καν τις άλλες ικανότητες του, ή το μυαλό του. Αυτός είναι και ένας εκ των λόγων όπου πολλές ελληνικές επιχειρήσεις έκλεισαν για να δώσουν την θέση τους σε ξένες. Δεν είναι φυσικά ο μοναδικός, αλλά είναι ένας σημαντικός. Γιατί η έλλειψη πρωτοτυπίας προδίδει εσωστρέφεια και η εσωστρέφεια είναι καταστροφική σε κάθε οργανισμό ακόμα και τον ανθρώπινο… να και η ιατρική πως υπεισέρχεται μέσα στον κόσμο της φαντασίας μέσω της ψυχολογίας και της ψυχιατρικής. Αλλά και αυτό θα αποτελούσε μεγάλη συζήτηση. Ίσως μάλιστα να μου δώσει ένα θέμα αναζήτησης για επόμενο κείμενο.

Φυσικά η παραπάνω μέθοδος διδασκαλίας των Ελλήνων με «ξερή γνώση» δεν είναι άσχετη και με τον τρόπο που ο Έλληνας αντιλαμβάνεται τον κόσμο. Με την μικρομυαλιά του. Σαν να ασχολούνται όλοι μαζί του και όλα όσα δεν ταιριάζουν με όσα ξέρει αντί να ψάξει να τα δένει καλά με μια μεγάλη συνομωσία εναντίον μας… Η εύκολη λύση. Βασική φαντασίωση του αμόρφωτου ανθρώπου είναι ότι αυτός αποτελεί το κέντρο του κόσμου. Η φαντασία δουλεύει μόνο για να καλύψει τα κενά γνώσης που είναι φυσικό να υπάρχουν σε κάθε άνθρωπο. Αν όμως ο άνθρωπος αυτός είχε εκπαιδευτεί να ψάχνει την γνώση, και να καλύπτει τα κενά του, είχε μάθει να σκέφτεται δημιουργικά και όχι μοιρολατρικά, και είχε εκπαιδευτεί όχι στην γνώση αλλά στην απλή λογική, είχε μάθει ότι η αλήθεια δεν είναι μια, αλλά πολλές, τότε θα έβλεπε και τον κόσμο αλλιώς. Αν είχε καλλιεργήσει την φαντασία του θα μπορούσε να φανταστεί τον εαυτό του «στα παπούτσια του άλλου» (που λένε και οι Άγγλοι). Θα μπορούσε ίσως να φανταστεί τον εαυτό του πάνω από το πρόσωπο του. Θα μπορούσε ίσως και να φανταστεί και τον Θεό και να ζει μαζί του αρμονικά και όχι να τον φοβάται ως κάτι "γνωστό" αλλά στην πραγματικότητα άγνωστο (να και η Θεολογία με την φαντασία).

Έλεγε σε συνέντευξη του ο Τριβιζάς: «Θεός: «Κάτι σαν συγγραφέας- αγαπάει όλους τους ήρωές του, καλούς και κακούς, επειδή ο ίδιος τους δημιούργησε και είναι απαραίτητοι για την πλοκή του έργου του».»

[4]

«Ήρωες: «Οι ήρωες των βιβλίων μου δε διακρίνονται ούτε για τη μυϊκή τους δύναμη ούτε για την τεχνολογική τους υπεροχή. Δεν είναι κραταιοί και παντοδύναμοι. Είναι, ως επί το πλείστον, ευάλωτοι, εύθραυστοι, αντιμέτωποι με έναν ακατάληπτο κόσμο. Αυτό που επιδιώκουν είναι να ξεπεράσουν τους περιορισμούς της ύπαρξής τους.»

[4]

Προσωπικά είχα την πρώτη επαφή μου με την έννοια της Δικαιοσύνης και του Δικαστικού Συστήματος, της Εγκληματολογίας πιο συγκεκριμένα με ένα παιδικό έργο του Τριβιζά που έβλεπα κάθε πρωί, όταν βέβαια δεν είχαμε σχολείο, ενώ θα έπρεπε ίσως να μας το έδειχναν στο Σχολείο, την «Φρουτοπία». Ήταν η πρώτη επαφή μου ως παιδί με τον κόσμο του εγκλήματος και την τιμωρία του. Ήταν ένα βαθύτατα Ηθικό και Κοινωνικό παιδικό έργο.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Προσωπικά ευχαριστώ ως Έλληνας και ως άνθρωπος, ανθρώπους σαν τον Ευγένιο Τριβιζά που πάνε κόντρα στα καθιερωμένα κακώς κείμενα της Ελληνικής Κοινωνίας, στοχεύουν σε αυτή χωρίς να κατηγορούν κανέναν και πυροβολούν για να τα διορθώσουν. Σε εκείνους τους πνευματικούς ανθρώπους που δείχνουν τον δρόμο και στους υπολοίπους να σκεφτόμαστε. Πραγματικά όσα και να γράψω για αυτόν τον «παραμυθά» θα είναι λίγα και νοιώθω να τον αδικώ, αλλά είχα ανάγκη να μοιραστώ ορισμένες σκέψεις μου που ο ίδιος μου δημιούργησε επάνω στην δική του.

Σινίκογλου Μιχάλης

Sinikoglou Michalis
B.Sc. Marketing and Communication (Athens University of Economics and Business)
M.Sc. in Services Management (Management Department, Athens University of Economics and Business)

[1] https://www.youtube.com/watch?v=tx67UwCrqkU

[2] Gary Hamel, “The Future of Management” (With Bill Breen), Harvard Business School Press

[3] http://msinikoglou.blogspot.gr/2015/02/blog-post.html

[4] http://www.kathimerini.gr/806610/article/proswpa/synentey3eis/apo-to-a-ews-to-w-eygenios-trivizas