"ΠΕΙΡΑΪΚΗ-ΠΑΤΡΑΪΚΗ": Η αλήθεια πίσω από τους μύθους.

Πριν ένα χρόνο περίπου βρέθηκα σε μια πολιτική συζήτηση, όπου συζητούσα με κάποιον οπαδό της Χ.Α. σχετικά με το «ποιος κατέστρεψε την Ελλάδα». Στην προσπάθεια του να μου δείξει ότι τα πρώην κυβερνόντα κόμματα καταστρέψανε την Ελλάδα μου ανέφερε μια σειρά από βιομηχανίες που έκλεισαν τα τελευταία 20 χρόνια. Φυσικά η αλήθεια είναι πολύ πιο περίπλοκη από ένα όνομα επιχείρησης που κάποιος πετάει στο τραπέζι μιας συζήτησης στεγνά για να ενισχύσει την θέση του. Γιατί εν τέλει είναι δύσκολο να εξηγήσεις ότι ακόμα και το παράδειγμα που αναφέρει ο ίδιος, υπονομεύει την θέση του και ενισχύει την δικιά σου.

Επειδή πρόσφατα το ξανάκουσα και θεώρησα ότι προφανώς το ακούνε και άλλοι που δεν γνωρίζουν αποφάσισα να καταγράψω την πραγματικότητα για αυτές τις επιχειρήσεις, ποιος έχει το δικαίωμα να τις επικαλείται από όλο το πολιτικό φάσμα και ποιος όχι και γιατί σήμερα φτάσανε να έχουν δημιουργηθεί αυτοί οι μύθοι.

ΠΕΡΑΪΚΗ – ΠΑΤΡΑΪΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΒΑΜΒΑΚΟΣ Α.Ε.

Η επιχείρηση είχε ιδρυθεί το 1919 και ήταν η μεγαλύτερη κλωστοϋφαντουργία βάμβακος και ετοίμων ενδυμάτων στην Ελλάδα. Στην περίοδο της ακμής της, είχε 9.000 εργαζομένους σε 9 εργοστάσια, ένα από τα οποία ήταν στο Σουδάν. [1][2]. Παρήγαγε πουκάμισα, μπλουτζιν, ρόμπες για νοσοκόμες, σεντόνια κα και τα εξήγαγε σε όλο τον κόσμο. Οι εργαζόμενοι σε αυτή εργάζονταν 8ωρο και η εργοδοσία πλήρωνε επιπλέον 75% πάνω από το ωρομίσθιο τις υπερωρίες τους. [7].

Το 1981 (επί κυβερνήσεως Ανδρέα Παπανδρέου) αγοράζει τις εγκαταστάσεις Δυτικογερμανικής εταιρίας προκειμένου να επεκταθεί στις αγορές της Ευρώπης. Εκεί αρχίζουν να γίνονται κάποιες επενδύσεις εντός της χώρας άκρως ζημιογόνες, με σκοπό να εξυπηρετηθούν πολιτικές σκοπιμότητες της κυβέρνησης [7] που έλεγχε απόλυτα τους Συνδικαλιστές έχοντας προτύτερα δώσει σε αυτούς όλες τις υπερεξουσίες.

Η επιχείρηση (ιδιωτική μέχρι τότε) χρεοκόπησε το 1984, για να γλιτώσει την χρεοκοπία κρατικοποιήθηκε επί κυβερνήσεως Ανδρέα Παπανδρέου την ίδια περίοδο. [1][2]. Αποτελούσε δε μια από τις 4 πιο εξεζητημένες επιχειρήσεις για να απασχοληθεί κάποιος στο Δημόσιο, και μάλιστα αποτέλεσε δεξαμενή πελατειακών σχέσεων μεταξύ ΠΑΣΟΚ και τοπικής κοινωνίας. Η Πειραϊκή – Πατραϊκή, από όλες τις μελέτες φαίνεται ότι είχε ένα πολύ ισχυρό σωματείο εργαζομένων, όπου περιόριζε τις κινήσεις του ανώτερου Management. [2].

Το 1992 η κυβέρνηση της ΝΔ αποπειράθηκε να την αποκρατικοποιήσει και να την ξαναδώσει σε ιδιώτες. Κάποια κομμάτια πωλήθηκαν αλλά ουσιαστικά η προσπάθεια απέτυχε λόγω αντιδράσεων. Η κυβέρνηση προσπάθησε να την πουλήσει επανειλημμένα (συγκεκριμένα 4 φορές) αλλά αποτύγχανε. [2].

Μέχρι το 1984, οι προσλήψεις της επιχείρησης ακολουθούσαν το πρότυπα της ελεύθερης αγοράς και μάλιστα θεωρούντο από τους μελετητές ως οι πλέον σύγχρονες. Η μόνη φορά που παραβλέπονταν τα σκληρά κριτήρια που έθεταν οι ιδιοκτήτες της ήταν όταν προσλάμβαναν εργαζομένους από την περιοχή της Ευρυτανίας και της Αιτωλοακαρνανίας, γιατί είχαν την καταγωγή τους από εκεί οι ιδρυτές της. Μέχρι το 1984 τα 2/3 των εργαζομένων προέρχονταν αποκλειστικά από αυτούς τους δύο Νομούς. Ωστόσο παρά τον ιδιωτικό χαρακτήρα της επιχείρησης υπήρχαν διασυνδέσεις με πολιτικούς των Νομών αυτών. Η διοίκηση/ιδιοκτήτες της επιχείρησης είχε ιδιαίτερες σχέσεις με βουλευτές της ΝΔ από τους Νομούς. [2].

Μετά το 1984, η επιχείρηση κρατικοποιείται και όσες θέσεις ανοίγανε γεμίζανε με ψηφοφόρους του ΠΑΣΟΚ, ενώ υπερεξουσίες δοθήκαν στους συνδικαλιστές του ΠΑΣΟΚ (ΠΑΣΚΕ). Τα εργατικά συνδικάτα είχαν πιεστεί πολύ από τους προηγούμενους ιδιοκτήτες τα προηγούμενα χρόνια και δεν έχαιραν κάποιας εξουσίας στην επιχείρηση μέχρι το 1982. Συγκεκριμένα τα επιστημονικά κείμενα χρησιμοποιούν την φράση «είχαν πιεστεί ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΑ». Δηλαδή μέχρι να ανέβει το ΠΑΣΟΚ στην εξουσία. Το σύστημα αξιολόγησης προσωπικού καταργήθηκε και δεν αντικαταστάθηκε με κανενός είδους αξιολόγηση. Παράλληλα άλλαξε και η μισθοδοσία των εργαζομένων με αποκλειστικό κριτήριο τα χρόνια που ένας υπάλληλος εργαζόταν στον Οργανισμό, με αποτέλεσμα οι καθαρίστριες να έχουν μεγαλύτερους μισθούς από τους Managers της επιχείρησης. Η γραφειοκρατία στην επιχείρηση τριπλασιάστηκε. [2].

Μέσα σε μια νύχτα, παραμονές των εκλογών, το 1985, 1000 θέσεις εργασίας δημιουργήθηκαν στην επιχείρηση, εκ των οποίων οι μισές ήταν στην Πάτρα. Αυτές όλες μοιράστηκαν στο Σωματείο της ΠΑΣΚΕ για να τοποθετήσει όποιους το ίδιο έκρινε. Τα σωματεία τοποθέτησαν υπερβολικό προσωπικό. Πάνω από 1700 εργαζομένους τελικά. Έτσι το κράτος έδωσε κίνητρα (χρήμα δηλαδή) σε όσους εργαζομένους το επιθυμούν να αποχωρήσουν πρόωρα από την επιχείρηση. Αποχώρησαν περίπου 100 άνθρωποι. Πολύ μεγαλύτερο κύμα πρόσληψης από το Σωματείο της ΠΑΣΚΕ έγινε το 1989. [2].

Οι προσλήψεις αυτές δεν ωφέλησαν μόνο το ΠΑΣΟΚ σαν κόμμα για να ανεβάσει τα εκλογικά ποσοστά του στους Νομούς εκείνους και συνεπώς τα Εθνικά ποσοστά του, αλλά ωφέλησε και την ίδια την ΠΑΣΚΕ ώστε να μην απολέσει τον έλεγχο της επιχείρησης, αφού προφανώς αυτοί που προσλάμβανε συνεχώς ανήκανε συνδικαλιστικά στους κόλπους της. [2].

Αυτό που πραγματικά είναι πρωτάκουστο για κάθε λογική Management και συνέβαινε πάντα (και σε άλλες Δημόσιες επιχειρήσεις από το ΠΑΣΟΚ), είναι ότι οι 120 στους 140 που προλαμβάνονταν δεν πήγαιναν στα εργοστάσια αλλά στα κεντρικά γραφεία της επιχείρησης. Αυτό είχε σαν σκοπό να σβήσουν, να εκτοπίσουν σωστότερα, τον Πρόεδρο των τότε εργαζομένων που ήταν Κομμουνιστής στο Διοικητικό Συμβούλιο. Στις επόμενες εκλογές και αυτή την θέση την κατέλαβε ο υποψήφιος της ΠΑΣΚΕ. [2].

Το μισό προσωπικό των γραφείων κρίθηκε υπερβολικό και έτσι το 1990 με την ανάληψη της κυβέρνησης από την ΝΔ, και 800 εργαζόμενοι απολύθηκαν. Οι περισσότεροι ήταν από όσους είχαν προσληφθεί το 1985 δηλαδή τους υποστηρικτές του ΠΑΣΟΚ και το ΚΚΕ. Με την προσπάθεια ιδιωτικοποίησης της επιχείρησης από την ΝΔ το 1992, όλοι οι 4500 εργαζόμενοι της επιχείρησης απολύθηκαν (Νόμος 2000/1992), προκειμένου να την αγοράσει κάποιος επενδυτής. Είναι προφανές ότι κανείς δεν θα δεχόταν να αγοράσει μια επιχείρηση με 4.500 εργαζομένους οι μισοί εκ των οποίων θα εργάζονταν σε κεντρικά γραφεία και οι άλλοι με συνθήκες πρόσληψης αμφιβόλου ποιότητος. Περίπου 300 (όσοι δηλαδή χρειαζόταν η επιχείρηση για να λειτουργήσει) επαναπροσλήφθηκαν και αυτοί προέρχονταν κυρίως από υποστηρικτές της ΝΔ. Το 1992 τελικά το ΠΑΣΟΚ απέλυσε τους 120 εργαζομένους από τους 300 αυτούς και προσέλαβε 50 δικής του επιλογής από όσους είχαν προηγουμένως απολυθεί από την κυβέρνηση της ΝΔ και είχαν πάρει για αυτό πολλά λεφτά σε bonus και αποζημίωση. [2].

Ο λόγος που η ΝΔ επέλεξε να πωλήσει την επιχείρηση ήταν ότι η επιχείρηση είχε ήδη τεράστιες οφειλές σε άλλες επιχειρήσεις και αυτά έπρεπε να πληρωθούν. Ήταν πολιτική της τότε κυβέρνηση να προσπαθεί να δημιουργεί κάθε χρόνο πρωτογενή πλεονάσματα, κάτι που το έκανε τελικά, ώστε να μην χρεώνει με νέα βάρη χρεών τις μελλοντικές γενιές.
Ειδικότερα η τμηματική πώληση της, συστήνεται όταν η επιχείρηση έχει πολύ μεγάλο μέγεθος και είναι σχεδόν αδύνατη, ή λιγότερο επικερδές να πωληθεί ως σύνολο. [3].

Η ίδια η ΠΑΣΚΕ στις 6 Δεκεμβρίου 1993 δημοσιεύει μια ανοικτή επιστολή – μνημείο της εκδικητικότητας που θα ακολουθούσε, εναντίον του ανώτατου Management, που προσπαθούσε να εξυγιάνει τον Οργανισμό, αλλά και όλων των οπαδών της ΝΔ που εργάζονταν στην επιχείρηση. [2].

Έγιναν προσπάθειες εξυγίανσης της επιχείρησης ωστόσο όλες έπεσαν στο κενό καθώς η ΠΑΣΚΕ αρνούνταν να αναγνωρίσει οποιονδήποτε έλεγχο από το ανώτερο Management το οποίο έλεγε ότι δεν το αναγνωρίζει. [2]. Εν τέλει η επιχείρηση με απόφαση Ανδρέα Παπανδρέου το 1996 κλείνει εντελώς λόγω των τεράστιων χρεών της και φεσώνει στο Ελληνικό Δημόσιο χρέη 240 δισεκατομμυρίων δραχμές. [1].

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η περίπτωση της «Πειραϊκής – Πατραϊκής» είναι μόνο μια περίπτωση της λογικής που επικρατούσε στην χώρα με την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία. Το ίδιο ακριβώς συνέβη με τις περισσότερες μεγάλες επιχειρήσεις της χώρας που εκείνη την περίοδο είτε έκλεισαν, είτε αρχίσανε να συμφιλιώνονται με την ιδέα του κλεισίματος.

Η «Σοσιαλιστοποίηση» της χώρας από τον Ανδρέα Παπανδρέου οδήγησε την εργοδοσία σε αδιέξοδα οικονομικά και διοικητικά στις ίδιες τους τις επιχειρήσεις. Οι Συνδικαλιστές φερόταν σαν αφεντικά. Οι επιχειρήσεις όχι μόνο δεν οχυρώθηκαν απέναντι στο άνοιγμα των αγορών, αλλά αποδυναμώθηκαν εντελώς στο βωμό του βραχυπρόθεσμου οφέλους των εργαζομένων. Η αποχώρηση των Κοινοτικών Επιδοτήσεων επιδείνωσε το πρόβλημα των επιχειρήσεων αυτών. [6]. Οι κρατικοποιήσεις με δανεικά που έκανε ο Ανδρέας ήταν μόνο το κερασάκι στην τούρτα ενός δράματος που πέρασε ο Έλληνας επιχειρηματίας εκείνη την περίοδο. Είναι βέβαιο ότι οι επιχειρηματίες ήταν πολύ κοντά πολιτικά στην ΝΔ, οικονομικά όμως αυτό δεν δικαιολογεί το έγκλημα που διαπράχθηκε σε βάρος της οικονομίας, έγκλημα που πληρώνουμε σήμερα.

Δεν υπάρχει κανενός είδους λογική στην προσπάθεια του κράτους να υπερασπιστεί χρεοκοπημένες επιχειρήσεις που κλείνουν. Μάλιστα κατά όλους τους μελετητές υπονομεύει τα οικονομικά μεγέθη άλλων επιχειρήσεων του κλάδου που επίσης δραστηριοποιούνται στην χώρα και είναι πιο υγιής. Παρόλα αυτά το κράτος επιλέγει συχνά πυκνά να τις σώσει καθαρά από πελατειακούς λόγους. [4]. Τελικά καταλήγουν και πάλι να κλείνουν «φεσώνοντας» πολλά εκατομμύρια ευρώ τον Έλληνα φορολογούμενο και τις υγιής επιχειρήσεις. Και διαλύοντας την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας μας που μέχρι τότε πλησίαζε τα επίπεδα της Ιαπωνίας. [5].

Η ΝΔ αντιστάθηκε στις κρατικοποιήσεις και αργότερα επί κυβερνήσεως Μητσοτάκη προσπάθησε να αντιστρέψει τα κακά Οικονομία μεγέθη που άφηνε το ΠΑΣΟΚ αποκρατικοποιώντας, αλλά και να εξυγιανθούν αυτές οι επιχειρήσεις προκειμένου να επιβιώσουν. Το ΠΑΣΟΚ αντιστάθηκε σθεναρά στο σχέδιο της κυβέρνησης Μητσοτάκη, μόνο και μόνο για να έρθει στην εξουσία και να δει τελικά, ότι και αυτό δεν είχε πλέον δυνατότητα να σπαταλήσει άλλο χρήμα. Πάνω από 100 επιχειρήσεις αποκρατικοποιήθηκαν, όπως όπως, χωρίς κανένα σχέδιο μέσα στην πενταετία 1994 – 1999 όπως και η «Πειραϊκή – Πατραϊκή» η οποία έκλεισε, με χρέη 240 δις δραχμές στον Έλληνα πολίτη.

Η ΝΔ κατηγορήθηκε τότε από τους αντιπάλους της ότι δεν νοιάζεται για τους εργαζομένους, ότι υποστηρίζει το κεφάλαιο, ότι είναι «φασίστες», «νεοφιλελεύθεροι» (τώρα πως ταυτίζονται αυτά τα δύο μόνο οι ίδιοι που τα λέγανε καταλάβαιναν). Σήμερα πολλοί από όσους λένε «όλοι ίδιοι είναι», είναι αυτοί των οποίων οι γονείς, ίσως και οι ίδιοι, κατηγορούσαν την ΝΔ τότε για την Φιλελευθεροποίηση που προσπαθούσε να φέρει στην χώρα.

Ειδικότερα για τους Ακροδεξιούς, οι οποίοι υποστηρίζουν ένα κράτος με έντονο παρεμβατισμό στην οικονομία και κρατισμό (κρατικοποιήσεις και απαγορεύσεις), η περίπτωση της «Πειραϊκής – Πατραϊκής» όπως και όλων των όμοιων επιχειρήσεων που έκλεισαν, δεν είναι παράδειγμα υπέρ της άποψης τους, αλλά όπως διαπιστώνουμε από την παραπάνω ανάλυση είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα ΚΑΤΑ της άποψης και λογικής τους για τα πράγματα!!! Άρα είναι όχι μόνο δεν δικαιούνται να το επικαλούνται, αλλά είναι και επιχείρημα εναντίον της θεώρησης τους!!! Ο μόνος λόγος για τον οποίο επικαλούνται την συγκεκριμένη – όπως και άλλες παρόμοιες περιπτώσεις – είναι γιατί οι ίδιοι, ή όσοι τους ακούνε είναι στην πραγματικότητα αμαθείς και δεν γνωρίζουν τις λεπτομέρειες. Οι περιπτώσεις τέτοιων επιχειρήσεων δείχνουν πόσο σημαντική είναι η απελευθέρωση της οικονομίας σε βάθος χρόνου και ο περιορισμός του κρατισμού, μόνο στα απαραίτητα.

Σινίκογλου Μιχάλης
Sinikoglou Michalis 
B.Sc. Marketing and Communication (Athens University of Economics and Business)
M.Sc. in Services Management (Management Department, Athens University of Economics and Business)

ΠΗΓΕΣ:

[1] http://el.wikipedia.org/wiki/Πειραϊκή-Πατραϊκή_(βιομηχανία)

[2] George Th. Mavrogordatos, “From Traditional Clientelism to Machine Politics: The Impact of PASOK Populism in Greece”, South European Society and Politics, 2:3, 1-26.

[3] Διονύσιος Α. Λαλούντας, “Επιβίωση επιχειρήσεων με την μεθοδολογία των υποδειγμάτων κινδύνου”, Διδακτορική Διατριβή, Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Πανεπιστήμιο Πατρών.

[4] Joyce Liddle, “Regeneration and Economic Development in Greece: De-industrialisation and Uneven Development”, Local Government Studies, Volume 35, Issue 3, 2009 pages 335-354.

[5] Evangelia Kasimati, “MACROECONOMIC AND FINANCIAL  ANALYSIS OF MEGA - EVENTS: EVIDENCE  FROM GREECE”, UNIVERSITY OF BATH DEPARTMENT OF ECONOMICS & INTERNATIONAL DEVELOPMENT, January 2006.

[6] Author: Amadeus Canals, Supervisor: Martin Andersson, “Flexible Workforce: The Political Economy of the Greek Garment Industry in the Era of Neoliberalism”, Lund University Master of Science in  International Development and Management, June 2013.

[7] Εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ», Παρασκευή 23 – Κυριακή 25 Μαρτίου 2012