Ορθολογικοί vs Ετερόδοξοι, ποιοι οι Φιλόσοφοι και ποιοι οι Σοφιστές;

Οι Αρχαίοι Έλληνες είχαν χωρίσει τις ‘επιστημονικές απόψεις’ σε δύο κατηγορίες, στις «σοφιστείες» και την «φιλοσοφία». Σοφιστείες έλεγαν οι σοφιστές, οι οποίοι έπαιρναν έννοιες με καθαρή έννοια στα μυαλά των ανθρώπων και αποδείκνυαν ότι όταν είναι καλές είναι στην πραγματικότητα στρεβλές και το αντίστροφο, με μια σειρά επιχειρημάτων που φάνταζε λογική στα αυτιά του ακροατή τους. Μάλιστα η ίδια η «σοφιστεία» έπαιρνε έννοια στρεβλή και ύπουλη, δηλαδή γινόταν με ‘κακόβουλο’ σκοπό. Για παράδειγμα αποδεικνύανε ότι το «δίκαιο» είναι το άδικο και ότι το «άδικο» ήταν το δίκαιο, με παραδείγματα ελλιπή και στρεβλά με τρόπο που φάνταζαν λογικά, δεν ήταν όμως. Όλοι ξέρανε τι ήταν άδικο και τι όχι.

Απέναντι σε αυτούς ήταν οι φιλόσοφοι οι οποίοι μάλιστα στα κείμενα τους πολλές φορές φαίνεται να τους αποστρέφονται και να διαφωνούν μαζί τους ακόμα και σε ζωντανούς διαλόγους (πχ Πολιτεία του Πλάτωνα). Οι φιλόσοφοι αποδείκνυαν με λογική και με στέρεα επιχειρήματα την πραγματική σημασία συγκεκριμένων εννοιών.

Κάτι παρόμοιο συμβαίνει σήμερα με την Οικονομία μας. Παγκοσμίως επικρατεί μια άποψη για τα Οικονομικά που τείνει περισσότερο στο μοντέλο της πλήρους απελευθερωμένης Οικονομίας. Μικραίνουν όλο και περισσότερο τον παρεμβατισμό και αυξάνουν συνεχώς τις ελευθερίες των οικονομικών διανοιών. Μέχρι και την κρίση οι αγορές απελευθερώνονταν όλο και περισσότερο, οι ρυθμιστικές αρχές και οι κανόνες αδυνάτιζαν όλο και πιο πολύ. Οι σύγχρονοι «φιλόσοφοι» του καθηγητικού κατεστημένου στηρίζανε όλο και περισσότερο αυτού του είδους την λογική. Την στήριζαν φυσικά σε μαθηματικά και σε εξισώσεις.

Όπως όμως μας μαθαίνουν και στο δικό μας Πανεπιστήμιο, καθότι σπούδασα Μάρκετινγκ, δύο από τις αρχές που διέπουν τους σύγχρονους Οικονομολόγους στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν και άρα όσες θεωρίες στηρίζονται σε αυτές είναι λάθος.

ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΡΧΕΣ:

Α) Όλοι οι καταναλωτές/πολίτες/επενδυτές δρουν ορθολογικά σύμφωνα με το συμφέρον τους.

Β) Όλοι οι καταναλωτές/πολίτες/επενδυτές έχουν ίση, πλήρη και επαρκή πληροφόρηση.

Προφανώς καμία από τις δύο αρχές δεν ισχύει. Στην πραγματικότητα ακόμα και αν κάποιος σκέφτεται απόλυτα ‘ορθολογικά’(στην καθομιλούμενη «συμφεροντολογικά») δεν σημαίνει ότι δρα και έτσι. Στην πραγματικότητα μια σειρά πραγματικών αλλά και ψυχολογικών παραγόντων τον οδηγούν στο να φερθεί διαφορετικά. Για παράδειγμα πολλοί άνθρωποι δρουν «μη ορθολογικά» λόγω ανασφαλειών τους ή λόγω των θρησκευτικών τους πεποιθήσεων με αποτέλεσμα να βγαίνουν «χαμένοι» στο σύγχρονο καπιταλιστικό σύστημα ή να έχουν εξαπατηθεί.

Από την άλλη ακόμα και να είναι κάποιος απόλυτα ‘ορθολογικός’ και να δρα και ορθολογικά δεν σημαίνει ότι έχει την πληροφόρηση που χρειάζεται το ίδιο εύκολα και με ίδιο τρόπο που την έχει η μάζα των πλουσίων τάξεων. Ο μέσος πολίτης στην πραγματικότητα δεν γνωρίζει τίποτα σχετικά το ότι συμβαίνει ή γνωρίζει ελάχιστα πράγματα με αποτέλεσμα να το συνειδητοποιούμε πόσο ανεύθυνα λειτουργούμε στο σκάσιμο κάθε Οικονομικής φούσκας. Το ότι βαφτίζω τον τρόπο που μαζικά λειτουργούμε ‘ανεύθυνο’ δεν σημαίνει ότι αλλάζει κάτι, ή ότι αυτό δεν θα είναι πάντα μια πραγματικότητα που θα οδηγεί την παραπάνω αρχή σε αδιέξοδο.

Έτσι από την άλλη πλευρά έχουν αναπτυχθεί σε πολύ μικρότερο βαθμό ορισμένοι Οικονομολόγοι που ονομάστηκαν «Ετερόδοξοι Οικονομολόγοι» και τα Οικονομικά θεωρήματα που διασπείρουν «Ετερόδοξα Οικονομικά». Αμφισβητούν την αυθεντία των «νεοκλασικών» Οικονομολόγων και λένε ότι χρειάζεται περισσότερος παρεμβατισμός και κανόνες γιατί πολλοί παράγοντες της Οικονομίας εξαπατούν τους μικροεπενδυτές με αποτέλεσμα να δημιουργούν στρεβλώσεις και κρίσεις. Η επιχειρηματολογία τους δεν στηρίζεται σε κάποια επιστημονική μέθοδο αλλά στην παρατήρηση και την ιστορική αναδρομή, για αυτό και είναι «απόκληροι» της Επιστημονικής Κοινότητας. Αποτελούν μόνο το 2% περίπου των Οικονομολόγων και δεν τυγχάνουν αναγνώρισης της επιστημονικής κοινότητας.

Οι Οικονομολόγοι αυτοί δεν έχουν άδικο σε όσα κατηγορούν το σύγχρονο Οικονομικό Σύστημα. Ωστόσο δεν μπορεί η επιστήμη να αποδέχεται μεθόδους «μη επιστημονικές» ως αληθείς αν δεν ακολουθηθεί μια λογική συνέχεια σκέψης οπότε δικαίως είναι στο περιθώριο. Είναι σωστό το ότι παρατηρούν τα προβλήματα και έχουν δίκαιο σε πολλά από όσα βλέπουν, ωστόσο μιλάνε για «Οικονομική Κρίση» από το 1950, επομένως είναι σημαντικό να μην γίνεσαι απλά «Κασσάνδρα» κακών αλλά να μπορείς επιστημονικά να δηλώσεις πότε και με ποιόν τρόπο θα δημιουργηθούν αυτά. Είναι δεδομένο από την ιστορία ότι πάντα θα προκαλούνται κρίσεις και πάντα θα τις ξεπερνάμε. Είναι η συνέχεια του κύκλου που η ιστορία μας έχει αποδείξει, δεν είναι κάποια «μαγική πρόβλεψη». Επιπλέον θα έπρεπε οι προτάσεις τους να είναι επαρκείς και τεκμηριωμένες. Δεν είναι τίποτα από τα δύο. Είναι της θεωρίας «βλέποντας και κάνοντας». Δηλαδή ακόμα και αν προβλέπανε τον χρόνο της κρίσης, κάτι που δεν έγινε και είναι κάτι που το λέγανε για 70 χρόνια συνεχώς, θα αρκούσε μόνο αυτό για να τους δείξουν σημασία και να εμπιστευθούν την άποψη τους για την λύση του προβλήματος;;; Μάλλον όχι.

Από την άλλη δεν μπορώ όμως να μην θίξω και την παράλογη οπτική πολλών σύγχρονων Οικονομολόγων που λειτουργούν με την λογική της «επιστήμης για την επιστήμη». Οι άνθρωποι και ειδικά των μεσαίων και των κατώτερων στρωμάτων είναι και «χαζοί» και «αμαθείς» και δεν έχουν την ικανότητα να αντιλαμβάνονται τον κόσμο όπως δεδομένα θεωρούν οι «ορθολογικοί Οικονομολόγοι». Είναι προφανές αυτό. Επιπλέον είναι προφανές ότι πολλοί άνθρωποι έχουν την απάτη στο αίμα τους, αποτέλεσμα των στρεβλών φιλοδοξιών τους. Τι να κάνουμε; Να το αρνηθούμε; Θα κάνουμε καλό ή κακό αν καταργήσουμε την έννοια της απάτης; Δεν έχει νόημα να προσπαθείς να αποδείξεις κάτι που αφενός είναι παράλογο και αφετέρου δεν συνάδει με τις απόψεις της κοινωνίας για το γεγονός. Ευθύνονται προφανώς όσοι εξαπατήθηκαν αλλά ευθύνεται και όποιος τους εξαπάτησε και πρέπει να τιμωρείται ώστε να αποκαθίσταται το αίσθημα δικαίου στην Κοινωνία αλλά και να προφυλάγουμε την μεσαία τάξη από τις απάτες που τείνουν να την εξαφανίσουν. Στην Ελλάδα είχαμε την μεγάλη απάτη του Χρηματιστηρίου όπου ήταν η μεγαλύτερη ανισοκατανομή πλούτου που έγινε ποτέ στην χώρα. Να αποδείξουμε με τα μαθηματικά ότι δεν είναι απάτη; Άλλωστε ξεχνούν ότι εν τέλει ο καπιταλισμός όπως τον γνωρίζουμε απαρχής του κόσμου είναι αποτέλεσμα της μεσαίας τάξης και αν αυτή διαλυθεί θα πάψει να υπάρχει για ένα σύντομο χρονικό διάστημα με τρόπο απόλυτο και καταστροφικό για όλους τους πολίτες, πλούσιους και φτωχούς.

Εν κατακλείδι, σίγουρα οι «Ετερόδοξοι» λένε και πολλά σωστά πράγματα, ωστόσο δεν τους θεωρώ «επιστήμονες» όπως θέλουν να λένε ότι είναι, από την άλλη οι «ορθολογικοί Επιστήμονες» έχουν χάσει λίγο τον στόχο τους και κινδυνεύουν να γίνουν, αν δεν έχουν γίνει, σοφιστές. Ακόμα και για τα αυτονόητα όμως πρέπει να μπορείς να τα αποδείξεις με επιστημονικές μεθόδους, όπως έκαναν και οι φιλόσοφοι της Αρχαίας εποχής όπου ξεκινούσαν τα επιχειρήματα από κοινά αποδεκτές αρχές και κατέληγαν με έναν λογικό συνειρμό στην στήριξη της «λογικής». Η αλήθεια λοιπόν κατά την άποψη μου είναι κάπου στην μέση και νομίζω ότι η κρίση μας έδειξε ότι οι πολίτες δεν είναι έτοιμοι να διαχειριστούν ακόμα ένα καθεστώς ελευθερίας της επιλογής και πρέπει να μπούνε γενικά ορισμένοι πρακτικοί περιορισμοί μέχρι να γινουμε τόσο σοφοί ώστε να μπορούμε να διαχειριστούμε την ‘ελευθερία’ μας. Δεν μπορώ λοιπόν να πω ότι για την κρίση της χώρας μας δεν ευθυνόμαστε εμείς οι ίδιοι. Από την άλλη αποδεικνύουμε συνεχώς ότι είμαστε ανήλικος λαός και χρειαζόμαστε βούρδουλα και συνεχή περιορισμό και όχι μόνο εμείς αλλά και άλλοι λαοί, ακόμα και στις ΗΠΑ όπου αυτή η συζήτηση είναι περισσότερο έντονη.

Σημείωση: Με την λέξη «Οικονομολόγοι» δεν εννοώ εμάς που λόγω πτυχίου θεωρούμαστε τέτοιοι από το κράτος μας, αλλά τους πραγματικούς Οικονομολόγους που δημιουργούν και στηρίζουν έμπρακτα και με μελέτες σχολές σκέψης, δηλαδή όσους αποτελούν στην πράξη την επιστημονική κοινότητα.

Σινίκογλου Μιχάλης