Γιατί η άρση της απαγόρευσης των πλειστηριασμών.

Με αφορμή την πρόσφατη συζήτηση για την άρση της απαγόρευσης των πλειστηριασμών θεώρησα σωστό να αναφερθούν ορισμένα πράγματα που ο κόσμος ίσως να μην τα ξέρει ή να μην τα έχει σκεφτεί. Η σκέψη μου πάνω στο ζήτημα ξεκίνησε βλέποντας τον κόσμο να αντιδρά έντονα σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, αλλά για κάποιον λόγο η κυβέρνηση να επιμένει, όπως και ορισμένοι βουλευτές. Αυτό με έκανε να απορήσω γιατί τόση επιμονή;

ΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Κατ΄ αρχάς να εξηγήσουμε πως λειτουργεί το Τραπεζικό Σύστημα χονδρικά και όχι σε λεπτομέρεια, απλά για την βοήθεια των συμπερασμάτων. Ο καταθέτης βάζει τα χρήματα του στην Τράπεζα ως κατάθεση. Η Τράπεζα επομένως έχει μια υποχρέωση προς τον καταθέτη, να του δώσει πίσω τα λεφτά του με τόκο όταν εκείνος τα ζητήσει (δεν μπαίνω σε λεπτομέρειες σχετικά με τους κλειστούς λογαριασμούς, άλλωστε όπως προείπα επιφανειακή είναι η ανάλυση). Αυτά τα λεφτά που μπήκαν ως κατάθεση δεν είναι της Τράπεζας, αλλά του καταθέτη.

Η Τράπεζα όμως τα δίνει ως δάνειο σε κάποιον επενδυτή, ή σε κάποιον καταναλωτή ως δάνειο για κατανάλωση. Αυτό δεν είναι «κακό» ή «παράλογο» τερτίπι του καπιταλισμού, όπως ίσως βιαστεί κάποιος να το χαρακτηρίσει. Είναι η λογική συνέχειας της οικονομίας, αφού αν όσα λεφτά ως κατάθεση έμπαιναν σε μια Τράπεζα, αν δεν δίνονταν ως δάνειο, θα οδηγούμασταν σε συνεχή οικονομική συρρίκνωση και όχι σε ανάπτυξη. Άλλωστε ακόμα και στα Κομμουνιστικά Καθεστώτα, που δεν υπήρχαν Τράπεζες, τον ρόλο του Τραπεζίτη τον είχε αναλάβει το κράτος με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και λογική. Άρα το ότι έτσι είναι το σύστημα είναι δεδομένο. Για αυτό άλλωστε και Τράπεζα μας δίνει επιτόκιο στις καταθέσεις. Μας το δίνει ως αντάλλαγμα για το ότι της επιτρέπουμε να χρησιμοποιεί τα χρήματα μας. Υπάρχουν και άλλου είδους Τράπεζες όπου απλά αποθηκεύουν χρήμα αλλά αυτές δεν δίνουν επιτόκιο, ίσα ίσα τις πληρώνει κανείς για να του «αποθηκεύσουν» το χρήμα του, αλλά αυτές είναι εξαίρεση και δεν είναι άξιες ανάλυσης στο παρόν κείμενο.

Παράλληλα για πάρα πολλούς λόγους που δεν είναι προς το παρόν σκόπιμο να εξηγήσουμε, το χρήμα στο πέρασμα του χρόνου χάνει την πραγματική του αξία. Όλοι οι μεγαλύτεροι θυμούνται πόσο μεγάλη αξία είχε η μια δραχμή το 1960 και πόση αξία είχε το 1990. Δηλαδή μπορεί ονομαστικά να παραμένει 1 δραχμή, στην πραγματικότητα όμως αγοράζεις λιγότερα προϊόντα, άρα κρατάς λιγότερη αξία στα χέρια σου από ότι πριν. Για παράδειγμα, έστω δύο άνθρωποι όπου ο ένας δανείζει την Δευτέρα στον άλλον 1 ευρώ χωρίς τόκο, και του λέει να το επιστρέψει την άλλη Δευτέρα. Όντως ο δεύτερος του το επιστρέφει στην ημερομηνία που έχει συμφωνηθεί, ωστόσο ο πρώτος ενώ έχει στα χέρια του πίσω το 1 ευρώ, δεν έχει την ίδια αξία χρήματος που είχε δώσει στον δεύτερο την πρώτη Δευτέρα, αλλά μικρότερη αξία.

Η Τράπεζα δίνει λοιπόν την κατάθεση μας ως δάνειο σε κάποιον που θέλει να κάνει επιχείρηση ή απλά να αγοράσει. Παράλληλα του βάζει ένα επιτόκιο για το δικαίωμα που του δίνει να χρησιμοποιήσει τα χρήματα της, τα οποία όμως έχει «ενοικιάσει» από τους καταθέτες. Επομένως η Τράπεζα πρέπει για αυτή την υπηρεσία που παρέχει, δηλαδή την παραχώρηση χρήματος, να αποκομίσει εν τέλει τα εξής:
α) το ονομαστικό Κεφάλαιο που έδωσε,

β) τους τόκους που πληρώνει στους καταθέτες για αυτά τα χρήματα,

γ) το κόστος των υπηρεσιών της (δηλαδή ενοίκια κτιρίων, μισθούς, πληροφοριακά συστήματα κλπ που έχουν ένα κόστος διατήρησης),

δ) την αξία που έχει χάσει από τον χρόνο, κατά τον οποίο τα χρήματα αυτά τα είχε παραχωρήσει στον δανειολήπτη,

ε) το κέρδος της.

Όπως μπορούμε να καταλάβουμε από το παραπάνω, η Τράπεζα δεν είναι και τόσο χαλαρή και άνετη σε ότι κάνει υπόκεινται σε ορισμένους περιορισμούς. Θα μπορούσαμε να προσθέσουμε σε αυτό τον ρόλο των Κεντρικών Τραπεζών, τον ρόλο των μετόχων τους, τα αποθεματικά τους κεφάλαια κλπ αλλά δεν είναι επί του παρόντος και θα κουράσουν κάποιον που δεν ενδιαφέρεται για λεπτομέρειες.

Όταν η Τράπεζα για κάποιο λόγο δεν παίρνει πίσω τις χρηματοροές που έχει υπολογίσει, στις χρονικές περιόδους που έχει υπολογίσει, για όλους τους παραπάνω λόγους χάνει. Όταν αυτό το φαινόμενο πάρει διαστάσεις δεν χάνει μόνο από το κέρδος της αλλά και από την προηγούμενη θέση της, παρουσιάζει δηλαδή ζημιές. Δημιουργείται έτσι ένα κενό στους ισολογισμούς τους, αφού οι υποχρεώσεις τους απέναντι στους καταθέτες (ή όσους τις δάνεισαν) μένουν αρραγείς, ενώ δεν εισπράττουν πίσω όσα θα έπρεπε να από τις επενδύσεις τους.

Έτσι και στις ελληνικές Τράπεζες δημιουργήθηκε ένα κενό, πρώτον από τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια και δεύτερον από το κούρεμα των ελληνικών ομολόγων που οι ίδιες κρατούσαν. Για να καλυφθεί αυτό το κενό απαιτείται χρήμα από κάπου. Οι μέτοχοι σε καιρούς χαλεπούς, συνήθως αδυνατούν να καλύψουν τόσο μεγάλες ποσότητες χρήματος. Το ίδιο και η κυβέρνηση, αφού ως γνωστόν πλέον λεφτά δεν υπάρχουν. Επομένως πληρώσανε οι Ευρωπαίοι μέσω του προγράμματος στήριξης και έδωσαν περίπου 50 δις ευρώ.

Από τότε μέχρι σήμερα όμως ακόμα περισσότερα δάνεια δεν εξυπηρετούνται. Παράλληλα μεγάλο μέρος των καταθέσεων των Τραπεζών έχει φύγει από την χώρα, πράγμα που σημαίνει ότι πολλοί καταθέτες ζητήσανε και πήρανε το σύνολο των χρημάτων τους. Τέλος ένα μεγάλο μέρος των δανείων διακανονίστηκε πράγμα που επίσης δημιουργεί έλλειμμα στους Τραπεζικούς Ισολογισμούς.

Η Τράπεζα ως αντάλλαγμα σε περίπτωση που δεν πάρει πίσω τα λεφτά της ορίζει ένα περιουσιακό στοιχείο του δανειολήπτη ως υποθήκη. Δηλαδή σε περίπτωση που δεν έχει να πληρώσει, του το παίρνει ως αντάλλαγμα για την ζημιά που θα έχει. Ωστόσο η Τράπεζες σήμερα δεν μπορούν να κάνουν αυτό για όλες τις περιπτώσεις. Υπάρχει απαγόρευση από το κράτος στο να κατάσχουν οι Τράπεζες ακίνητα όταν είναι πρώτη κατοικία, όταν αυτά είναι κάτω των 200.000 ευρώ σε αξία.

Η ΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΤΙΜΩΝ ΤΩΝ ΑΚΙΝΗΤΩΝ

Όπως σε κάθε κρίση σε αυτόν τον κόσμο, υπάρχει μια (και όχι μόνο) φούσκα η οποία σκάει. Στην Ελλάδα η φούσκα αυτή ήταν των ακινήτων. Τα περισσότερα ακίνητα είχαν φτάσει λόγω της υπερβάλλουσας ζήτησης να πληρώνονται περισσότερο από τις αντικειμενικές τους αξίες. Ενώ λοιπόν οι αντικειμενικές τους αξίες ήταν χαμηλές, η ζήτηση έκανε τις πραγματικές τους αξίες να ανεβαίνουν. Έτσι η Τράπεζα έδινε ένα δάνειο 400.000 ευρώ για ένα σπίτι που είχε αξία αντικειμενική 200.000 ευρώ. Ενώ λοιπόν ο δανειολήπτης αγόρασε το σπίτι με το σκεπτικό ότι αντί για ενοίκιο σε ένα αντίστοιχο σπίτι θα δίνει την δόση στην Τράπεζα και θα του μείνει και ένα σπίτι (γιατί τόσο ήταν η δόση), τώρα έχασε την δουλειά του, ή μειώθηκαν τα εισοδήματα του και δεν μπορεί να πληρώσει. Η Τράπεζα αν δεν υπήρχε η απαγόρευση θα του έπαιρνε το σπίτι αντικειμενικής αξίας 200.000 ευρώ και πάλι θα

έβγαινε ζημιωμένη από:
α) την διαφορά του κεφαλαίου, αφού έδωσε κεφάλαιο 400.000 και θα έπαιρνε κάτι αξίας 200.000.

β) όλα όσα ο τόκος περιλαμβάνει και προαναφέρθηκαν (κόστη, επιτόκια καταθέσεων και δανείων της Τράπεζα, αξία χρήματος), αφού πλέον δεν εισπράττει τόκους και δεν είχε εισπράξει τόκους για ένα διάστημα πριν την κατάσχεση.

Και πάλι δεν ξέρουμε πόσο θα κατάφερνε να το πουλήσει η Τράπεζα. Μάλλον ούτε 200.000 ευρώ, αλλά αυτό είναι άλλο κεφάλαιο επίσης και σχετίζεται με την θέση της Τράπεζας και τις εταιρίες του Ομίλου τους (πχ Real Estate) κλπ.

Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΤΩΝ ΠΛΕΙΣΤΗΡΙΑΣΜΩΝ

Ωστόσο σημασία έχει ότι η φούσκα των ακινήτων αφήνει τις Τράπεζες με ζημιές, είτε κατάσχουν είτε όχι. Μάλιστα αυτή την στιγμή είναι σε εξέλιξη έλεγχος της Blackrock αναφορικά με την θέση των Τραπεζών και ειδικότερα σε ότι αφορά τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια.

Η απαγόρευση των πλειστηριασμών κρατάει τις ζημιές σε μεγάλα επίπεδα παράλληλα υπάρχει και ο κίνδυνος να μπούνε πολλά δάνεια σε αυτό το προστατευτικό καθεστώς. Πάνω από το 65% των στεγαστικών δανείων μπορούν να υπαχθούν στην απαγόρευση, πράγμα που κάνει τις Τράπεζες να ανησυχούν, αφού μιλάμε για αξία άνω των 40 δις ευρώ. Ο λόγος δεν είναι μόνο οι άνθρωποι που όντως δεν έχουν να πληρώσουν. Όπως είναι ο Νόμος σήμερα υπάγονται και άνθρωποι που έχουν να πληρώσουν αλλά δεν πληρώνουν γιατί η υποθήκη τους δεν μπορεί να κατασχεθεί, αλλά και άνθρωποι οι οποίοι δεν έχουν μόνο μια κατοικία, αλλά η υποθήκη ήταν για την πρώτη τους κατοικία. Άνθρωποι δηλαδή που έχουν και την δυνατότητα και άλλα περιουσιακά στοιχεία για να ξεπληρώσουν.

 

Ένα άλλο επιχείρημα υπέρ της άρσης της απαγόρευσης των πλειστηριασμών από την κυβέρνηση που το βρίσκω πολύ λογικό είναι η αύξηση της ρευστότητας στην αγορά από την επαναλειτουργία του Τραπεζικού Συστήματος που σήμερα έχει παγώσει. Η απαγόρευση των πλειστηριασμών είναι μια βασική αιτία που η Τράπεζα δεν παρέχει στεγαστικά (και όχι μόνο) δάνεια στην αγορά. Η Τράπεζα έχει μεγάλο ρίσκο από την παραχώρηση δανείων στην παρούσα οικονομική συγκυρία. Πρέπει να μετριάσει αυτό το ρίσκο. Το αντίτιμο όμως για το ρίσκο κάποιος δανειολήπτης να μην πληρώσει κάποτε ήταν το ακίνητο και ο πλειστηριασμός περιουσιακών στοιχείων του άλλων σύμφωνα με τα ποσά που εκείνα θα ήταν ρευστοποιήσιμα άμεσα. Έτσι η Τράπεζα μοίραζε το ρίσκο του να μην πληρώσει κάποιος μεταξύ της και του δανειολήπτη (ή του εγγυητή). Σήμερα ξέρει ότι δεν μπορεί να κατάσχει άρα – προφανώς – και δεν δίνει δάνεια. Αν δώσει ένα δάνειο η Τράπεζα και δεν το πάρει πίσω, τι θα πάρει έναντι αυτού;

Βέβαια η κυβέρνηση το εν λόγω επιχείρημα το χρησιμοποιεί λάθος. Γιατί έτσι δεν θα πάρει επίσης εύκολα μπροστά ο κλάδος της οικοδομής. Και αυτό δεν θα γίνει γιατί είναι τόσο πολλά τα απούλητα ακίνητα, που ξέμειναν από την εποχή της κατασκευαστική φρενίτιδας, που δεν υπάρχει περίπτωση να προτιμηθεί για την πλειοψηφία των αγοραστών να κτίσουν καινούριο σπίτι από το να αγοράσουν ένα ήδη κατασκευασμένο.

Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ

Έτσι οι Τράπεζες φοβούνται αυτό το κενό που είναι πιθανό να δημιουργηθεί. Η κυβέρνηση ξέρει ότι θα υπάρξει κενό ούτως ή άλλως, προσπαθεί όμως να αλλάξει τον Νόμο, ώστε να αναγκάσει όσους πραγματικά έχουν χρήματα να πληρώσουν κανονικά τα δάνεια τους, αίροντας την προστασία που τους παρείχε από τους πλειστηριασμούς, προκειμένου να περιορίσει όσο μπορεί αυτή την τρύπα. Για αυτό μιλάει για εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια στο εν λόγω Νομοσχέδιο.

ΤΟ ΚΟΥΡΕΜΑ ΤΩΝ ΚΑΤΑΘΕΣΕΩΝ

Το κενό είναι πιθανόν να είναι μεγάλο, ύψους πολλών δεκάδων δις ευρώ. Βλέπω προσωπικά λίγο απίθανό να μην είναι, αφού μεγάλο μέρος των δανειοληπτών που δεν έχουν να πληρώσουν θα συνεχίσουν να είναι υπό προστασία για τις αξίες τους, αφού και όσα κατάσχουν οι Τράπεζες πάλι τους πληρώνουν μέρος μόνο των ζημιών τους. Επομένως θα μείνει ένα μεγάλο κενό που θα προέρχεται:

α) από όσους εξακολουθεί να προστατεύει το κράτος λόγω των κριτηρίων που έχει θέσει, και δεν πληρώνουν τα δάνεια τους,

β) από την ούτως ή άλλως μειωμένη αξία των ακινήτων που η Τράπεζα θα κατάσχει από όσους κατάσχει.

Αυτό το κενό μεταξύ υποχρεώσεων και απαιτήσεων, θα πρέπει κάποιος να το καλύψει. Όπως προείπα, οι Ευρωπαίοι ήδη μια φορά πληρώσανε την διαφορά με 50 δις, νομίζει κανείς ότι θα δώσουν και άλλα; Εγώ προσωπικά όχι. Η κυβέρνηση όπως είπαμε δεν έχει λεφτά πια, το ίδιο και οι μέτοχοι, άρα κανείς δεν θα πληρώσει; Είναι δυνατόν;

Προφανώς κανείς δεν θα πληρώσει, αυτός όμως που θα την πληρώσει πλέον είναι όλο και πιο εμφανές ότι είναι ο καταθέτης. Αφού λοιπόν κανείς δεν έχει να πληρώσει το κενό μεταξύ υποχρεώσεων και απαιτήσεων της Τράπεζας, δεν θα πρέπει οι υποχρεώσεις να γίνουν ίσες με τις απαιτήσεις; Δεν θα πρέπει λοιπόν να μειωθούν οι υποχρεώσεις στα επίπεδα των απαιτήσεων σε αξία που έχει η Τράπεζα; Προφανώς και είναι το μόνο που μένει.

Επομένως κούρεμα των υποχρεώσεων των Τραπεζών σημαίνει και κούρεμα καταθέσεων. Για να καλυφθεί το κενό από τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια θα κουρευτούν οι καταθέσεις, δηλαδή οι υποχρεώσεις των Τραπεζών. Για να αποφύγει η κυβέρνηση αυτό το ενδεχόμενο θέλει να άρει την απαγόρευση πλειστηριασμών και αν δεν το αποφύγει, τουλάχιστον να μειώσει τα ποσά που θα κουρευτούν. Καταθέσεις άνω των 100.000 ευρώ στην χώρα δεν υπάρχουν παρά ελάχιστες, κάτι που θα σημάνει κούρεμα και των καταθέσεων κάτω των 100.000 σε ένα ποσοστό μικρότερο μεν αλλά υπαρκτό.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Κλείνω με τα συμπεράσματα. Βασικό συμπέρασμα είναι ότι τίποτα δεν είναι τζάμπα και "δωρεάν" (μια λέξη που την ακούω κατακόρον από διάφορους πολιτικάντιδες του λαϊκισμού) σε αυτή την ζωή. Ακόμα και τον καημένο δανειολήπτη που δεν έχει να πληρώσει κάποιος τον πληρώνει τελικά και συνήθως είναι όλοι οι υπόλοιποι, είτε μιλάμε για χρήματα του κράτους, είτε μιλάμε για δάνεια, είτε μιλάμε για κούρεμα καταθέσεων. Επομένως είναι τουλάχιστον ηλίθιο (για να μην βάλω άλλο επίθετο) όποιος δεν έχει μη εξυπηρετούμενο δάνειο να απαιτεί την μη άρση της απαγόρευσης των πλειστηριασμών, αφού αυτός θα πληρώσει την νύφη.

Αν δεχτούμε ως Έθνος, να χαρίσουμε ένα σπίτι σε κάποια ομάδα πολιτών μας (γιατί αυτό γίνεται, χαρίζουμε ένα σπίτι ΤΖΑΜΠΑ), τότε πρέπει να δούμε ορισμένα πραγματάκια:

α) οι δανειολήπτες που δεν έχουν να πληρώσουν (πραγματικά ή όχι) δεν έχουν κανένα δικαίωμα να απαιτούν και να φωνασκούν. Γιατί αν η κυβέρνηση αποφασίσει να τους χαρίσει τα σπίτια όλοι οι υπόλοιποι θα τα πληρώσουμε τα σπίτια τους!!! Και δεν είμαστε υποχρεωμένοι απέναντι τους να το κάνουμε!!! Χάρη κάνουμε δεν είμαστε υποχρεωμένοι!!! Δεύτερον είναι περισσότερο ανήθικο να αποφασίσει να πάρει από κάποιον καταθέτη χρήματα (γιατί μόνο αυτό μπορεί να γίνει όπως προείπαμε) και να χαρίσει χρήματα (γιατί στην πραγματικότητα αυτό κάνει) σε κάποιον που φέρθηκε ανεύθυνα και υπερδανείστηκε. Γιατί τα λεφτά του καταθέτη κινούν την οικονομία ολόκληρη, όχι τα δάνεια του δανειολήπτη, αλλά και γιατί ο καταθέτης φέρεται πιο υπεύθυνα από τον δανειολήπτη ως άνθρωπος. Ως άνθρωπος που ίσως να επέλεξε να βάζει καταθέσεις τα λεφτά που του περισσεύουν και να μένει στο ενοίκιο.

β) να γίνει αυτή η χάρη για ανθρώπους που έχουν πραγματικά ανάγκη. Δεν πρέπει να μπούνε κάποια κριτήρια σε εκείνων των οποίων τα δάνεια δεν θα πληρωθούν τελικά; Δεν πρέπει να μπούνε κριτήρια στο ποιοι δεν θα είναι υπόχρεοι να πληρώνουν; Όλους πια θα τους πληρώσουμε οι καταθέτες; Άρα σωστά επιλέγει η κυβέρνηση να βάλει κριτήρια.

γ) αλήθεια τελικά όλοι όσοι ακούμε γύρω μας έχουν δικαίωμα να διαμαρτύρονται πραγματικά; Πόσο ωφελημένος αλήθεια βγαίνει κάποιος από μια τέτοια ρύθμιση που μάλιστα είναι εις βάρος των υπολοίπων, που δεν λέω, για λόγους κοινωνικής ευαισθησίας να το κάνουμε…

Άρα ναι στην προστασία, όσων όμως το έχουν ανάγκη, χωρίς να το απαιτούν όμως, και χωρίς να τους ακούμε όλη μέρα να κλαίγονται σε κάθε καφενείο για διάφορα πράγματα. Το πήρανε το μερίδιο υποστήριξης που τους αναλογεί.

Όσον αφορά την ευθύνη των Τραπεζών, συγκεκριμένα των Τραπεζικών Στελεχών που έδιναν τέτοια δάνεια, προφανώς και δεν είναι μικρότερη από τον δανειολήπτη που δεν έχει να πληρώσει και πήρε το δάνειο. Η ευθύνη είναι ίση. Οι περισσότεροι από τους διευθυντές που έδιναν τέτοια δάνεια σε μεγάλο βαθμό αποχώρησαν με απόφαση των ίδιων των Τραπεζών, ωστόσο για όλους τους αυτούς που τραβούσαν τον κόσμο από το χέρι με χαμόγελο να του δώσουν ένα επισφαλές δάνειο και βάλανε την υπογραφή τους επάνω, ότι το πούλησαν δηλαδή στον δανειολήπτη, δεν πρέπει να κυνηγηθούν και να ερευνηθούν για τον τρόπο και τους λόγους που έδιναν τα δάνεια τότε; Τι επιπτώσεις θα έχουν αυτοί; Δεν πρέπει η κυβέρνηση να το ελέγξει και αυτό το ζήτημα;

Σινίκογλου Μιχάλης
Sinikoglou Michalis 
B.Sc. Marketing and Communication (Athens University of Economics and Business)
M.Sc. in Services Management (Management Department, Athens University of Economics and Business)