Ιδιοκτήτης και Μάνατζερ. Τι διαφορά υπάρχει.

Πολλές φορές ακούω την έκφραση (ή διαφορετικές εκδοχές της) «Οι Τράπεζες πρέπει να πληρώσουν για τα λάθη τους». Εκεί αμέσως συνειδητοποιώ ότι αυτός που το λέει δεν έχει πλήρη εικόνα για το τι είναι μια επιχείρηση και για το πώς λειτουργεί. Με αφορμή τέτοιου είδους σχόλια και ένα βιβλίο Finance που διάβαζα για τον ρόλο των Managers επέλεξα να καταγράψω κάποιες σκέψεις μου.

Μεγάλες επιχειρήσεις: Διαφορά Management και ιδιοκτήτη.

Στις πολύ μεγάλες επιχειρήσεις (όπως για παράδειγμα στις Τράπεζες), ο ιδιοκτήτης/ες είναι διαφορετικός από το Management της επιχείρησης. Το Management της επιχείρησης εκλέχθηκε από τους μετόχους – ιδιοκτήτες της για να την διοικήσουν κατά τον «καλύτερο δυνατό τρόπο». Δεν είναι όμως δική τους επιχείρηση.

Μέτοχος:

Ο Μέτοχος της επιχείρησης αγοράζει μια μετοχή έναντι ποσού χρημάτων (ένα ποσοστό μετοχών) και όταν μιλούμε για «κοινές μετοχές» έχει την κυριότητα ενός μέρους του Οργανισμού του οποίου τις μετοχές αγόρασε. Το ποσοστό των μετοχών που ο ίδιος κατέχει ένταντι του συνόλου των κοινών μετοχών του Οργανισμού, ορίζει και το ποσοστό ιδιοκτησίας επί του Οργανισμού.

Ο Μέτοχος περιμένει φυσικά για την επένδυση σε χρήμα που έκανε στην επιχείρηση κέρδος από αυτές τις μετοχές που κατέχει. Ο Μέτοχος κερδίζει με δύο τρόπους:

α) από το μέρισμα που παίρνει από τα κέρδη της επιχείρησης, μέρος του οποίου διανέμεται στους μετόχους.

β) από την υπεραξία που αποκτά η αξία της μετοχής καθώς αυτή αυξάνεται διαχρονικά όταν την πουλήσει σε κάποιο άλλο πρόσωπο – επενδυτή.

Δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο φυσικά για τον Μέτοχο – Ιδιοκτήτη από μια επιχείρηση που κάνει πολλά κέρδη, αφού έτσι μεγαλώνει η αξία της κάθε μετοχής που ο ίδιος κατέχει και παράλληλα παίρνει το μέρισμα για τις μετοχές αυτές.

Manager:

Το ανώτερο Management της επιχείρησης, το οποίο στις περισσότερες μεγάλες επιχειρήσεις είναι διαφορετικό από τον μέτοχο, έχει εκλεγεί και τοποθετηθεί από τους μετόχους ακριβώς για να μεγιστοποιήσει τα κέρδη της επιχείρησης και επομένως να τους αποδώσει περισσότερα κέρδη. Το ερώτημα είναι τι είναι η «μεγιστοποίηση» του κέρδους;

Η επιτυχία και η αύξηση της επιχείρησης από τους Managers τους εξασφαλίζει τρία πράγματα:

α) ασφάλεια εργασίας αφού εξασφαλίζουν την θέση τους έναντι των μετόχων,

β) μεγαλύτερες αμοιβές για τους ίδιους, περισσότερη δύναμη και κύρος,

γ) ευκαιρίες ανέλιξης και εξέλιξης για τους υφισταμένους τους.

Δεν έχουν όμως όλοι οι άνθρωποι ίδια αντίληψη για το κέρδος ως έννοια.

Για παράδειγμα όταν μια επιχείρηση μπορεί να μολύνει το περιβάλλον ή να ρισκάρει την υγεία των πελατών της έναντι μείωσης κόστους, άρα αύξησης του περιθωρίου κέρδους, σημαίνει ότι και Μακροπρόθεσμα θα κερδίζει η επιχείρηση και άρα οι μέτοχοι; Αν αυτό βγει στην επιφάνεια τι θα συμβεί στα κέρδη και τι στην αξία της μετοχής;

Θα κρατούσαν οι Μέτοχοι έναν Manager αν ήξεραν ότι θα τους εξασφάλιζε πολλά κέρδη σε βραχυχρόνιο επίπεδο με κίνδυνο μεγάλο να βουλιάξει την επιχείρηση στο μέλλον; Οι περισσότεροι σίγουρα όχι. Φυσικά κάποιοι μέτοχοι ίσως να έβρισκαν μια ευκαιρία για κερδοσκοπικό πλουτισμό σε σύντομο διάστημα, όμως είναι μειοψηφία πάντα.

Βραχυπρόθεσμο έναντι Μακροπρόθεσμου:

Και εδώ τίθεται το αιώνιο ερώτημα που αντιμετωπίζει κάθε Οργανισμός έναντι των μονάδων/ανθρώπων που το αποτελούν, το καλύτερο είναι το βραχυπρόθεσμο κέρδος έναντι του μακροπρόθεσμου; Ή το αντίθετο; Προσωπικά θεωρώ σε γενικές γραμμές ότι το μακροπρόθεσμο είναι το ωφέλιμο.

Και σε αυτό το ερώτημα οι απαντήσεις είναι διαφορετικές ανά άνθρωπο. Θεωρητικά όλοι θα πούνε το ίδιο ορμώμενοι από το «ηθικό», οι ίδιοι οι Managers έχουν πολύ διαφορετικές οπτικές για το τι είναι το καλύτερο στην πράξη και το ίδιο ισχύει και για τους μετόχους. Η άποψη τους για αυτό το θέμα έχει να κάνει με τις προσωπικές τους αντιλήψεις και στάση ζωής, αλλά και με το πώς αυτοί αντιλαμβάνονται το μέλλον τους και τον ρόλο τους μέσα στον Οργανισμό.

Είναι περισσότερο από προφανές ότι όταν κάποιος βλέπει να μένει για λίγο στον Οργανισμό, η βραχυπρόθεσμη επιτυχία είναι αυτό που τον αφορά περισσότερο καθώς εξασφαλίζει καλύτερες αμοιβές και μετά αποχωρεί. Συνήθως όμως επειδή λερώνεται η φήμη τους αποφεύγουν να μπαίνουν σε τέτοιες πρακτικές, χωρίς να είναι λίγες οι φορές που αυτό συμβαίνει, ιδιαίτερα σε δύσκολους καιρούς ή σε κλάδους με έντονη ανταγωνιστικότητα μεταξύ των επιχειρήσεων.

Συμφέροντα:

Επομένως σε μεγάλη έκταση τα συμφέροντα των Μετόχων και των Managers σε μεγάλο βαθμό ταυτίζονται, όχι πάντα και όχι με  τον ίδιο τρόπο. Ακόμα πιο περίπλοκο γίνεται αυτό αν αναλογιστούμε ότι σε αυτόν τον Οργανισμό υπάρχουν και άλλα μέρη που ενδιαφέρονται για το «καλό» του, όπως είναι οι εργαζόμενοι του, οι προμηθευτές ή η κοινωνία – κράτος στο σύνολο της. Ειδικότερα στην Τράπεζα έχουμε και τους καταθέτες…

Άρα η έννοια της «τιμωρίας» για τις «κακές» Τράπεζες που πρέπει «να πληρώσουν» είναι μάλλον χαζό και αφελές. Γιατί εν τέλει αυτός που έφταιγε για τις «κακές» πρακτικές τους ήταν μάλλον το Management στις περισσότερες περιπτώσεις και λιγότερο οι Μέτοχοι. Ζημιώνοντας όμως έναν Οργανισμό τέτοιον όπως είναι οι Τράπεζες δεν ζημιώνονται μόνο οι μέτοχοι αλλά και οι καταθέτες και εν τέλει το σύνολο της Κοινωνίας και του Κράτους, και αυτό το βλέπουμε σήμερα με τις καταθέσεις στην Κύπρο αλλά και στην Ολλανδία που έγινε το ίδιο σε άλλη Τράπεζα. Τα κράτη σταμάτησαν να στηρίζουν τις Τράπεζες και άρα οι καταθέτες χάνουν τις καταθέσεις τους. Είναι ηθικά σωστό; Η απάντηση είναι όχι. Ήταν όμως και η στήριξη από το κράτος ηθικά σωστή – που αποτελεί την άλλη λύση; Πάλι η απάντηση είναι όχι. Ή και ναι αν αναλογιστεί κανείς ότι με την κατάθεση αναλαμβάνεις ένα μίνιμουμ ρίσκο. Άρα και αυτό είναι συζητήσιμο.

Φυσικά για τα ελληνικά δεδομένα, στις περισσότερες επιχειρήσεις, ο ιδιοκτήτης είναι ένας ή δύο και αποτελούν και το Management της επιχείρησης. Από αυτό μας προξενείται η εντύπωση ότι έτσι είναι και γενικότερα και στις μεγάλες επιχειρήσεις παρότι με την λογική αυτό δεν στέκει. Η συναισθηματική μας νοημοσύνη στρέφεται εκεί. Και έτσι ερμηνεύουμε εν τέλει κάθε έννοια και γεγονός με αποτέλεσμα να μην είμαστε πρακτικοί στα λόγια μας και να μην συνειδητοποιούμε το κόστος που αυτά ενέχουν.

Επομένως είναι καιρός να καταλάβουμε ότι πρέπει να είμαστε πολύ συγκεκριμένοι στις απόψεις που στηρίζουμε και εκφράζουμε καθώς τα συμφέροντα όλα δεν ταυτίζονται με το δικό μας και ούτε μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε την έκταση της ζημιάς που κάτι που θεωρούμε ηθικά σωστό προκαλεί. Η ηθική και οι Αρχές φέρουν κόστος βαρύ και πρέπει αν θέλουμε να τις ακολουθούμε πάντα να είμαστε και έτοιμοι να δεχτούμε τις συνέπειες που πολλές φορές μας αφορούν χωρίς να το καταλαβαίνουμε εξ’αρχής. Προφανώς και προσωπικά ενισχύω την ηθική στον κόσμο και σε κάθε θέμα, ωστόσο κοινωνικά πρέπει να είμαστε έτοιμοι για τις συνέπειες σε τέτοιες περιπτώσεις πριν μιλήσουμε για, ή στηρίξουμε, μια θεση και όχι μετά να κλαιγόμαστε ψάχνοντας το "ποιός φταίει" για αυτό που επιλέξαμε.

Σινίκογλου Μιχάλης
Sinikoglou Michalis
B.Sc. Marketing and Communication (Athens University of Economics and Business)
M.Sc. in Services Management (Management Department, Athens University of Economics and Business)